Światowa Organizacja Zdrowia przygotowała projekt pierwszych globalnych standardów dotyczących jakości długoterminowej opieki nad osobami starszymi. Od maja trwa jego publiczna konsultacja, do której WHO zaprasza państwa, organizacje senioralne, opiekunów, ekspertów, świadczeniodawców i inne zainteresowane podmioty. Uwagi można zgłaszać do 30 października 2026 r.
Długoterminowa opieka nad osobami starszymi wygląda dziś bardzo różnie w zależności od kraju. Różnią się zarówno organizacja systemów, sposób finansowania, dostępność usług, jak i rozwiązania dotyczące jakości opieki. WHO zwraca uwagę, że w wielu państwach długoterminowa opieka pozostaje rozproszona i charakteryzuje się nierówną jakością. Brakuje również globalnego punktu odniesienia, który określałby, jak definiować, zapewniać i poprawiać jakość takiej opieki.
Tę lukę ma wypełnić projekt Global Standards for Long-Term Care. WHO opublikowała jego wersję konsultacyjną 18 maja 2026 r. i określa ją jako pierwszy globalny zestaw standardów mających służyć planowaniu, świadczeniu, monitorowaniu i poprawie długoterminowej opieki nad osobami starszymi.
WHO nie przyjęła jeszcze ostatecznego dokumentu. Obecnie konsultowana jest jego wersja robocza, a jej treść może zostać zmieniona w wyniku zgłoszonych uwag. Konsultacje rozpoczęły się 18 maja i potrwają do 30 października 2026 r. WHO deklaruje, że wszystkie otrzymane opinie zostaną przeanalizowane i wykorzystane przy rewizji standardów przed ich finalizacją i oficjalną publikacją. Organizacja zapowiada również osobne podsumowanie wyników konsultacji.
WHO pyta nie tylko rządy
Do udziału w konsultacjach zaproszono szerokie grono zainteresowanych. WHO wymienia między innymi państwa członkowskie, dostawców usług opieki i organizacje zawodowe, organizacje osób starszych i nieformalnych opiekunów, organizacje społeczeństwa obywatelskiego oraz instytucje akademickie i badawcze. Mogą w nich uczestniczyć także inne zainteresowane osoby i podmioty.
WHO chce poznać opinie dotyczące między innymi znaczenia, kompletności, jasności, wykonalności i priorytetów proponowanych standardów, a także struktury całego dokumentu. Nie chodzi więc wyłącznie o sprawdzenie, czy poszczególne zapisy są poprawne. Organizacja chce ustalić, czy proponowane rozwiązania są możliwe do zastosowania w krajach o bardzo różnych zasobach i poziomie rozwoju systemów opieki.
Jak można wziąć udział w konsultacjach?
WHO przewidziała kilka kanałów zgłaszania uwag. Jednym z nich jest internetowy kwestionariusz konsultacyjny. Jest on dostępny w ośmiu językach konsultacyjnych: arabskim, chińskim, angielskim, francuskim, koreańskim, portugalskim, rosyjskim i hiszpańskim. Uwagi można również przesłać pisemnie bezpośrednio do WHO. Trzecim kanałem są regionalne i organizowane przez partnerów spotkania konsultacyjne w poszczególnych regionach WHO. Termin przesyłania uwag upływa 30 października 2026 r.
30 lipca 2026 r. WHO zorganizowała również otwarty webinar poświęcony projektowi. Spotkanie trwało 90 minut. Jego celem było przedstawienie projektu, wyjaśnienie, jak można wziąć udział w konsultacjach, a także wysłuchanie opinii międzynarodowych partnerów i krajowych instytucji zajmujących się długoterminową opieką oraz odpowiedzi na pytania uczestników.
34 standardy i 106 szczegółowych zapisów
Projekt WHO jest rozbudowany. Obejmuje 34 standardy i 106 szczegółowych stwierdzeń dotyczących jakości, zebranych w ośmiu rozdziałach. Dotyczą one między innymi opieki domowej i środowiskowej, opieki w placówkach, wsparcia dla nieformalnych opiekunów, kadr, finansowania, zarządzania czy monitorowania jakości.
Zakres jest więc znacznie szerszy niż same standardy obowiązujące w placówkach opiekuńczych. WHO patrzy na cały system – od pomocy udzielanej w domu i środowisku lokalnym, przez opiekę instytucjonalną, po pracowników, finansowanie, zarządzanie i kontrolę jakości.
Globalny standard nie oznacza identycznego systemu w każdym kraju
WHO podkreśla, że projekt ma być możliwy do zastosowania w różnych warunkach krajowych. Organizacja zwraca szczególną uwagę na wykonalność standardów w państwach i środowiskach różniących się poziomem dochodów, dostępnością zasobów oraz stopniem rozwoju formalnych systemów długoterminowej opieki.
Nie chodzi więc o stworzenie jednego, identycznego modelu opieki dla całego świata. Globalne standardy mają stanowić wspólny punkt odniesienia, który poszczególne państwa mogą wykorzystywać w swoich systemach.
To ważne rozróżnienie również z punktu widzenia Polski. Przyjęcie standardów WHO nie oznacza automatycznej zmiany polskiego prawa. Ich znaczenie może polegać przede wszystkim na stworzeniu międzynarodowych ram, do których państwa będą mogły odnosić własne rozwiązania.
Dlaczego potrzebujemy takich standardów?
Według WHO około dwie trzecie osób, które osiągają starszy wiek, będzie w pewnym momencie potrzebować opieki i wsparcia innych osób. Jednocześnie systemy długoterminowej opieki nie rozwijają się wszędzie w takim samym tempie. Problemem jest nie tylko sama dostępność usług, ale również ich jakość, koordynacja i możliwość zapewnienia ciągłości wsparcia.
WHO łączy projekt globalnych standardów z Dekadą Zdrowego Starzenia się ONZ 2021–2030. Dostęp do dobrej jakości długoterminowej opieki jest jednym z czterech obszarów działań tej dekady. W tym kontekście standardy mają być narzędziem pomagającym państwom nie tylko rozwijać usługi, ale również określać i monitorować ich jakość.
Piotr Czubowicz
Redaktor Magazynu „Polityka Senioralna”
