„Sto lat niech żyje nam” – ta życzeniowa formuła nabiera coraz bardziej dosłownego znaczenia. Stulatkowie przestają być demograficzną ciekawostką. Ich liczba rośnie w tempie, którego jeszcze niedawno nikt się nie spodziewał. Polska również wpisuje się w ten trend.
Stulatków przybywa szybciej niż kiedykolwiek
Według szacunków Organizacji Narodów Zjednoczonych z edycji World Population Prospects 2024, w 2024 roku na świecie żyło około 722 tysięcy osób mających co najmniej 100 lat. Tak wynika z analizy tych danych opublikowanej przez Pew Research Center. To ogromna zmiana w porównaniu z 1990 rokiem, kiedy – jak wyliczył Pew Research Center na podstawie tej samej serii danych ONZ – stulatków było niespełna 3 na każde 10 tysięcy osób w wieku 65 lat i więcej. W 2015 roku wskaźnik ten wynosił już 7,4, a według prognoz ONZ do 2054 roku przekroczy 23 osoby na 10 tysięcy sześćdziesięciopięciolatków.
Pew Research Center szacuje, że do 2054 roku globalna liczba stulatków wzrośnie do około 4 milionów – to blisko sześciokrotny wzrost w ciągu trzydziestu lat. Nie jest to jedynie konsekwencja wzrostu liczby ludności w ogóle. Starzeje się cała populacja, a szczególnie szybko rośnie grupa osób osiągających najbardziej zaawansowany wiek. To jeden z najbardziej spektakularnych przykładów globalnej rewolucji demograficznej.
Gdzie żyje najwięcej stulatków?
Pod względem samej liczby mieszkańców, którzy ukończyli sto lat, czołówkę w 2024 roku tworzyli, według danych ONZ zestawionych przez Pew Research Center: Japonia (146 tysięcy), Stany Zjednoczone (108 tysięcy według estymacji ONZ – nieco więcej niż w estymacji amerykańskiego Census Bureau, według której było ich ok. 101 tysięcy), Chiny (60 tysięcy), Indie (48 tysięcy) i Tajlandia (38 tysięcy). W każdym z tych krajów stulatkowie stanowią mniej niż 1 procent ogółu populacji, ale łącznie te pięć krajów odpowiada za 55 procent światowej populacji stulatków. W przypadku Chin i Indii wynika to przede wszystkim z ogromnej liczby ludności tych krajów w ogóle.
Znacznie ciekawsze są dane pokazujące liczbę stulatków w przeliczeniu na mieszkańców, bo tu obraz się zmienia. Według Pew Research Center, w 2024 roku na 10 tysięcy mieszkańców przypadało około 12 stulatków w Japonii, 5 w Tajlandii i 3 w Stanach Zjednoczonych – wobec mniej niż 1 na 10 tysięcy w Chinach i Indiach, które mają duże, ale relatywnie młode populacje. Do 2054 roku te proporcje mają się jeszcze wyraźnie przesunąć: Pew prognozuje około 49 stulatków na 10 tysięcy mieszkańców w Tajlandii, 40 w Japonii, 14 w Stanach Zjednoczonych, 6 w Chinach i 2 w Indiach. Zmieni się też układ sił pod względem liczb absolutnych – do 2054 roku najwięcej stulatków na świecie mają mieć Chiny (767 tysięcy), a dalej Stany Zjednoczone, Indie, Japonia i Tajlandia.
Eksperci Pew Research Center zwracają jednak uwagę, że porównywanie takich danych między krajami nie jest całkowicie proste. W wielu miejscach najstarsze osoby urodziły się jeszcze przed wprowadzeniem powszechnej rejestracji urodzeń, dlatego ich dokładny wiek bywa trudny do potwierdzenia.
Polska przekroczyła ważną granicę
Również w Polsce liczba stulatków rośnie bardzo szybko. Według danych Głównego Urzędu Statystycznego, na koniec 2025 roku żyło w Polsce 10 403 osoby mające co najmniej sto lat – to pierwszy raz w historii, gdy liczba ta przekroczyła 10 tysięcy, i wzrost o 1624 osoby względem 2024 roku.
Jeszcze kilkanaście lat temu mówiono o zaledwie kilku tysiącach stulatków: według danych GUS w 2010 roku było ich w Polsce 3,2 tysiąca, a w 2022 roku – 4,2 tysiąca. Tylko w ciągu ostatnich pięciu lat ich liczba wzrosła o około 250 procent. Podobnie jak w innych krajach, zdecydowaną większość stanowią kobiety – według danych przytaczanych przez GUS jest ich trzy razy więcej niż mężczyzn, a większość stulatków mieszka w miastach.
Świadczenie honorowe dla stulatków
Osoby, które ukończyły 100 lat, mogą otrzymywać w Polsce specjalne świadczenie honorowe wypłacane przez ZUS, niezależnie od pobieranej emerytury lub renty. Od 1 stycznia 2025 roku zasady jego przyznawania reguluje ustawa, która wprowadziła jednolitą kwotę dla wszystkich uprawnionych, niezależnie od tego, kiedy ukończyli sto lat – wcześniej wysokość świadczenia zależała od kwoty bazowej obowiązującej w dniu setnych urodzin, co powodowało różnice między beneficjentami.
Świadczenie podlega od 2025 roku corocznej waloryzacji, przeprowadzanej w marcu razem z waloryzacją emerytur i rent. Po pierwszej waloryzacji, od 1 marca 2025 roku, wynosiło ono 6589,67 zł brutto miesięcznie. Od 1 marca 2026 roku, po kolejnej waloryzacji, wynosi już 6938,92 zł brutto miesięcznie – to aktualnie obowiązująca kwota.
Piotr Czubowicz
Redaktor Magazynu „Polityka Senioralna”
