Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) coraz wyraźniej wpisuje jogę do dyskusji o zdrowym starzeniu się. W opublikowanym komentarzu eksperckim organizacja podsumowuje aktualny stan badań i przekonuje, że odpowiednio dostosowana praktyka może wspierać sprawność fizyczną, zdrowie psychiczne i samodzielność osób starszych.
Publikacja ukazała się kilka dni po Międzynarodowym Dniu Jogi, którego tegorocznym hasłem było „Joga dla zdrowego starzenia”. Temat wpisuje się w prowadzoną przez WHO Dekadę Zdrowego Starzenia (2021–2030), której celem jest wydłużanie okresu życia w dobrym zdrowiu i zachowanie samodzielności osób starszych.
Według WHO joga jest dziś praktykowana przez setki milionów ludzi na całym świecie. Łączy ćwiczenia ruchowe, techniki oddechowe i elementy uważności, dzięki czemu może oddziaływać jednocześnie na wiele aspektów zdrowia.
Organizacja podkreśla, że starzenie się populacji jest jednym z największych wyzwań współczesnych systemów ochrony zdrowia. Dlatego coraz większego znaczenia nabierają działania, które pomagają dłużej zachować sprawność i niezależność. Joga, jako aktywność dostępna dla osób o różnym poziomie sprawności, może być jednym z elementów takiej strategii.
Coraz więcej dowodów naukowych na dobroczynne działanie jogi
WHO zwraca uwagę, że w ostatnich latach przybyło badań klinicznych oceniających skuteczność jogi. Najsilniejsze dowody dotyczą poprawy elastyczności, siły mięśniowej, równowagi oraz ograniczania stresu i lęku. To szczególnie ważne w starszym wieku, gdy pogorszenie sprawności zwiększa ryzyko upadków i utraty niezależności.
Komentarz podkreśla również, że regularna aktywność fizyczna połączona z technikami oddechowymi i relaksacyjnymi może poprawiać ogólną jakość życia oraz wspierać dobrostan psychiczny osób starszych.
Nie tylko ciało. Badania dotyczą także mózgu
WHO wskazuje na pojawiające się wyniki sugerujące korzystny wpływ jogi na funkcje poznawcze. Badania analizują między innymi możliwość poprawy pamięci, koncentracji oraz spowolnienia pogarszania się zdolności poznawczych.
Autorzy komentarza zaznaczają jednak, że ten obszar wymaga dalszych badań. Dotychczasowe wyniki są obiecujące, ale potrzebne są większe i lepiej zaprojektowane badania kliniczne, które pozwolą jednoznacznie określić skalę tych korzyści.
Korzyści z jogi także dla osób po leczeniu nowotworów
W komentarzu przywołano również wyniki dużego randomizowanego badania przedstawionego podczas kongresu Amerykańskiego Towarzystwa Onkologii Klinicznej (ASCO) w 2026 r. Wykazano w nim, że miesięczny program łagodnej jogi, stosowany równolegle ze standardową opieką po leczeniu nowotworu, poprawiał nastrój oraz zmniejszał lęk i zmęczenie u osób, które przeszły chorobę nowotworową.
Zdaniem WHO pokazuje to, że joga może stanowić wartościowe uzupełnienie kompleksowej opieki nad pacjentami, choć nie zastępuje standardowego leczenia.
Ćwiczenia można dostosować do możliwości seniorów
Jednym z najważniejszych argumentów WHO jest dostępność tej formy aktywności. Ćwiczenia można modyfikować w zależności od wieku, poziomu sprawności czy chorób przewlekłych. Osoby z ograniczoną mobilnością mogą korzystać z jogi wykonywanej na krześle lub z wykorzystaniem pomocy wspierających, co pozwala zachować bezpieczeństwo podczas ćwiczeń.
Organizacja przypomina również wyniki wcześniejszego badania dotyczącego przewlekłego bólu dolnego odcinka kręgosłupa. Dwunastotygodniowy program jogi okazał się równie skuteczny jak fizjoterapia, a uzyskane efekty utrzymywały się po roku. Według autorów komentarza sugeruje to, że joga może być wartościową opcją także tam, gdzie dostęp do rehabilitacji jest ograniczony.
Nie alternatywa dla medycyny, lecz jej uzupełnienie
WHO wyraźnie podkreśla, że nie chodzi o zastępowanie medycyny konwencjonalnej praktykami tradycyjnymi. Wręcz przeciwnie – rosnąca popularność takich metod wymaga budowania solidnych podstaw naukowych, odpowiednich standardów i regulacji. Tylko wtedy mogą być one bezpiecznie integrowane z systemami ochrony zdrowia.
Takie podejście znalazło odzwierciedlenie w Globalnej Strategii Medycyny Tradycyjnej WHO na lata 2025–2034, która zakłada rozwijanie badań naukowych oraz wykorzystywanie terapii tradycyjnych wyłącznie tam, gdzie ich skuteczność i bezpieczeństwo zostały potwierdzone.
Zdrowe starzenie to coś więcej niż długie życie
Przesłanie WHO wykracza poza samą jogę. Organizacja przypomina, że zdrowe starzenie nie oznacza jedynie wydłużania życia, lecz przede wszystkim zachowanie sprawności fizycznej, psychicznej i społecznej przez jak najdłuższy czas.
W tym ujęciu joga jest jedną z aktywności, które – obok regularnego ruchu, zdrowej diety, profilaktyki i właściwej opieki medycznej – mogą wspierać jakość życia w starszym wieku. Nie jest cudownym lekiem na starzenie, ale coraz więcej badań wskazuje, że odpowiednio dobrana i regularnie praktykowana może stać się wartościowym elementem zdrowego stylu życia oraz strategii wspierających długowieczność.
Czym jest joga?
Joga to wywodzący się ze starożytnych Indii system praktyk fizycznych, umysłowych i duchowych. Sanskryckie słowo joga oznacza „połączenie” lub „jedność” i odnosi się do harmonii między ciałem, umysłem i świadomością. Współcześnie, zwłaszcza na Zachodzie, joga kojarzona jest z wykonywaniem pozycji ciała (asan), ćwiczeniami oddechowymi oraz technikami relaksacji i medytacji. Istnieje wiele odmian jogi – od łagodnych form przeznaczonych dla seniorów i osób z ograniczoną sprawnością po bardziej intensywne style wymagające bardzo dobrej kondycji.
Piotr Czubowicz
Redaktor Magazynu „Polityka Senioralna”
