Ból kręgosłupa, problemy ze stawami, ograniczona mobilność i skutki udarów to jedne z najczęstszych powodów, dla których osoby starsze trafiają do fizjoterapeuty. Ekspertki ze Stowarzyszenia Edukacji Zdrowotnej Verkadia podkreślają jednak, że fizjoterapia nie powinna zaczynać się dopiero wtedy, gdy ból utrudnia codzienne życie. Fizjoterapia to także profilaktyka, edukacja i wspieranie samodzielności osób starszych.
Weronika Matyaszek i Katarzyna Pietrzyk
Fizjoterapeutki na co dzień pracujące z osobami starszymi i osobami z niepełnosprawnościami oraz założycielki Stowarzyszenia Edukacji Zdrowotnej Verkadia. Łączą pracę zawodową z działalnością społeczną i edukacją zdrowotną. Szczególnie interesują się profilaktyką, opieką długoterminową oraz działaniami wspierającymi aktywność, sprawność i samodzielność osób starszych.
Z wykształcenia są panie fizjoterapeutkami. Najczęściej pracują panie z osobami starszymi. Z jakimi dolegliwościami najczęściej zgłaszają się pacjenci po 60. roku życia? W czym fizjoterapeuta może pomóc seniorom?
Weronika Matyaszek: W praktyce klinicznej najczęściej spotykamy seniorów z dolegliwościami bólowymi kręgosłupa oraz stawów kolanowych. Są to problemy, które w dużym stopniu wpływają na codzienne funkcjonowanie i często ograniczają aktywność czy samodzielność. Coraz częściej pracujemy również z osobami po udarach i innymi schorzeniami neurologicznymi, które chcą odzyskać możliwie największą sprawność i wrócić do aktywnego życia.
Trudno jednoznacznie wskazać, która z tych grup dolegliwości dominuje, ponieważ u większości pacjentów naturalny proces starzenia i wieloletnie nawyki związane ze stylem życia wzajemnie się przenikają. Z naszego doświadczenia wynika jednak, że ograniczona aktywność fizyczna, brak profilaktyki oraz wieloletnie przeciążenia często mają istotny wpływ na występowanie i nasilenie dolegliwości.
Równocześnie obserwujemy pozytywną zmianę. Seniorzy są coraz bardziej świadomi znaczenia ruchu i dbania o zdrowie. Coraz częściej zgłaszają się nie tylko wtedy, gdy pojawia się ból lub ograniczenie funkcji, ale również po to, aby utrzymać sprawność, zapobiegać pogłębianiu się dolegliwości i jak najdłużej zachować samodzielność.
Rola fizjoterapeuty w pracy z osobami starszymi jest dziś znacznie szersza niż tylko leczenie konkretnych dolegliwości. Obejmuje ona zarówno terapię i usprawnianie pacjentów, jak również edukację zdrowotną, wspieranie bezpiecznej aktywności oraz pomoc w utrzymaniu codziennej niezależności. W przypadku seniorów celem fizjoterapii nie jest wyłącznie zmniejszenie bólu, ale przede wszystkim poprawa jakości życia i umożliwienie pacjentom jak najdłuższego, samodzielnego funkcjonowania.
Kiedy powinniśmy trafić do fizjoterapeuty? Czy takie wizyty powinny odbywać się tylko po operacjach narządu ruchu lub różnego rodzaju kontuzjach?
Katarzyna Pietrzyk: Z pomocy fizjoterapeuty mogą korzystać osoby na każdym etapie życia, od dzieci, u których obserwuje się nieprawidłowości rozwojowe, przez osoby aktywne zawodowo i sportowo, aż po seniorów. Wiele osób kojarzy fizjoterapię głównie z leczeniem urazów, jednak jej rola jest znacznie szersza. Fizjoterapeuta może pomóc nie tylko po kontuzjach czy operacjach, ale również w przypadku przewlekłych dolegliwości bólowych, ograniczeń ruchowych, problemów neurologicznych czy podczas powrotu do sprawności po chorobie.
Coraz większe znaczenie ma również profilaktyka. Wczesna konsultacja pozwala często zauważyć nieprawidłowości, które na początku nie dają wyraźnych objawów, a odpowiednio dobrane działania mogą zapobiec pogłębianiu się problemów w przyszłości. Uważamy, że do fizjoterapeuty warto zgłosić się nie dopiero wtedy, gdy ból lub ograniczenia zaczynają utrudniać codzienne funkcjonowanie, ale również wtedy, gdy chcemy świadomie zadbać o swoje zdrowie i sprawność na dłużej.
Czy można wskazać kilka dolegliwości, którym w dużej mierze można byłoby zapobiec dzięki wcześniejszej aktywności fizycznej lub profilaktyce?
Weronika Matyaszek: Zdecydowanie można wskazać wiele problemów, których ryzyko wystąpienia można ograniczyć dzięki odpowiednio wczesnej aktywności fizycznej i profilaktyce. Dotyczy to między innymi części dolegliwości bólowych kręgosłupa, przeciążeń układu ruchu, zaburzeń postawy czy niektórych zmian związanych z ograniczoną aktywnością i siedzącym trybem życia.
Przykładowo, w przypadku osób aktywnych fizycznie odpowiednio dobrany trening, edukacja oraz dbałość o prawidłowe wzorce ruchowe mogą zmniejszać ryzyko urazów i przeciążeń. Z kolei u osób starszych ogromne znaczenie ma regularna aktywność oraz profilaktyka przeciwupadkowa, które pomagają utrzymać sprawność, równowagę i samodzielność.
Oczywiście nie wszystkim schorzeniom można całkowicie zapobiec, ponieważ na nasze zdrowie wpływa wiele czynników takich jak wiek, choroby współistniejące czy czynniki genetyczne. Jednak w wielu przypadkach wcześniejsze działania profilaktyczne pozwalają opóźnić rozwój dolegliwości, zmniejszyć ich nasilenie oraz poprawić jakość życia.
W jakim wieku warto zacząć myśleć o zachowaniu sprawności na starość? Czy po sześćdziesiątce nie jest już za późno na zmianę nawyków?
Katarzyna Pietrzyk: O sprawności w starszym wieku oczywiście warto myśleć znacznie wcześniej niż po przejściu na emeryturę. To, jak funkcjonujemy po 60. czy 70. roku życia, jest w dużej mierze efektem naszych codziennych nawyków, poziomu aktywności oraz dbałości o zdrowie na wcześniejszych etapach życia.
Warto jednak podkreślić, że na rozpoczęcie aktywności fizycznej czy skorzystanie z pomocy fizjoterapeuty nigdy nie jest za późno. W swojej pracy spotykamy wielu seniorów, którzy dopiero po 60. roku życia zaczęli regularnie ćwiczyć lub korzystać z fizjoterapii i zauważyli wyraźną poprawę sprawności, samodzielności oraz komfortu codziennego funkcjonowania.
Nie istnieje granica wieku, po której nie można już nic zmienić. Organizm zachowuje zdolność do adaptacji również w starszym wieku, a odpowiednio dobrana aktywność może przynosić korzyści niezależnie od momentu jej rozpoczęcia.
Dlatego uważamy, że o sprawność warto dbać przez całe życie, ale równie ważne jest to, aby nie odkładać zmian z myślą, że „jest już za późno”. W fizjoterapii bardzo często widzimy, że nawet niewielkie działania podejmowane w wieku senioralnym mogą znacząco poprawić jakość życia i pozwolić dłużej zachować niezależność.
Jakie formy aktywności fizycznej są najbardziej korzystne dla osób po 60. roku życia?
Weronika Matyaszek: W przypadku osób starszych szczególnie ważna jest regularna aktywność fizyczna dostosowana do indywidualnych możliwości i stanu zdrowia. Obecnie dużą uwagę zwraca się na trening siłowy, który pomaga przeciwdziałać naturalnej utracie masy i siły mięśniowej związanej z wiekiem oraz wspiera zachowanie samodzielności.
Istotną rolę odgrywają również ćwiczenia wytrzymałościowe, takie jak spacery, nordic walking czy jazda na rowerze, które korzystnie wpływają na wydolność organizmu i układ krążenia. Nie można także pomijać ćwiczeń równoważnych i koordynacyjnych, które pomagają zmniejszyć ryzyko upadków i poprawiają bezpieczeństwo codziennego funkcjonowania.
Nie istnieje jedna uniwersalna forma aktywności odpowiednia dla wszystkich seniorów. Najlepsze efekty przynosi połączenie różnych rodzajów ćwiczeń, dostosowanych do potrzeb, możliwości i stanu zdrowia danej osoby.
Jak oceniają panie stan fizjoterapii w Polsce? Jak dziś wygląda dostęp seniorów do fizjoterapii? Czy system odpowiada na realne potrzeby starzejącego się społeczeństwa?
Katarzyna Pietrzyk: W ostatnich latach można zaobserwować większą świadomość znaczenia fizjoterapii, szczególnie wśród osób starszych, co uważamy za bardzo pozytywne zjawisko. Coraz więcej osób dostrzega, że fizjoterapia może wspierać nie tylko proces leczenia, ale również pomagać dłużej zachować samodzielność i dobrą jakość życia.
Co istotne, wraz ze starzeniem się społeczeństwa rośnie zapotrzebowanie na opiekę fizjoterapeutyczną. Czas oczekiwania na rozpoczęcie terapii oraz dostęp do świadczeń nadal stanowią wyzwanie dla wielu osób, szczególnie wtedy, gdy szybkie rozpoczęcie rehabilitacji ma duże znaczenie dla zachowania sprawności.
Coraz większą rolę odgrywa również opieka długoterminowa oraz placówki zajmujące się osobami starszymi. W naszej opinii warto zwrócić uwagę na sytuację fizjoterapeutów i innych zawodów medycznych pracujących w opiece długoterminowej oraz placówkach opiekuńczych. Osoby wykonujące ten sam zawód oraz posiadający podobne kwalifikacje i zakres obowiązków nie zawsze funkcjonują w porównywalnych warunkach zatrudnienia.
Warto dążyć do większej spójności rozwiązań dotyczących zatrudnienia i wynagradzania osób wykonujących te same zawody medyczne, niezależnie od miejsca pracy. Mogłoby to sprzyjać większemu zainteresowaniu pracą z seniorami i opieką długoterminową, co w przyszłości będzie miało duże znaczenie dla dostępności fizjoterapii.
W obliczu starzejącego się społeczeństwa rola fizjoterapii będzie stale rosła, dlatego tak ważne wydaje się dalsze wzmacnianie opieki nad seniorami oraz działań wspierających ich sprawność i samodzielność.
Z jakimi barierami najczęściej spotykają się osoby starsze, które chciałyby skorzystać z rehabilitacji lub regularnej fizjoterapii?
Weronika Matyaszek: Jedną z największych barier, z jakimi spotykają się osoby starsze, jest czas oczekiwania na rozpoczęcie fizjoterapii. W wielu przypadkach szybkie rozpoczęcie rehabilitacji ma duże znaczenie dla zachowania sprawności i samodzielności. Dodatkowym utrudnieniem mogą być problemy związane z dojazdem do placówek, ograniczoną mobilnością czy brakiem wsparcia ze strony bliskich.
Istotna jest również świadomość zdrowotna. Część osób nadal uważa, że ból czy ograniczenia ruchowe są naturalnym elementem starzenia, dlatego niekiedy zgłaszają się po pomoc dopiero wtedy, gdy dolegliwości zaczynają utrudniać codzienne funkcjonowanie. Dlatego tak ważne są edukacja zdrowotna, profilaktyka oraz zwiększanie świadomości na temat możliwości, jakie daje fizjoterapia.
Co należałoby zmienić w polskim systemie ochrony zdrowia, aby fizjoterapia pełniła większą rolę profilaktyczną, a nie tylko leczniczą?
Katarzyna Pietrzyk: Naszym zdaniem, aby fizjoterapia mogła pełnić większą rolę profilaktyczną w polskim systemie ochrony zdrowia, konieczne jest szersze spojrzenie na jej znaczenie – nie tylko jako elementu leczenia, ale także skutecznego narzędzia zapobiegania problemom zdrowotnym. Większy nacisk powinien zostać położony na wczesne działania, zanim pojawią się poważniejsze dolegliwości.
Kluczowe znaczenie ma łatwiejszy dostęp do konsultacji fizjoterapeutycznych oraz rozwijanie programów profilaktycznych i edukacyjnych. Równie ważne jest zwiększanie świadomości społeczeństwa na temat znaczenia aktywności fizycznej oraz roli fizjoterapii w utrzymaniu sprawności i zapobieganiu schorzeniom. Istotna jest także dobra współpraca fizjoterapeutów z lekarzami i innymi specjalistami, która umożliwia wcześniejsze rozpoznawanie potrzeb i szybsze wdrażanie odpowiednich działań.
Szczególną uwagę warto poświęcić osobom starszym. Profilaktyka upadków, ocena codziennego funkcjonowania oraz wczesne wsparcie osób zagrożonych utratą sprawności mogą znacząco wydłużyć okres samodzielności i poprawić jakość ich życia.
Z perspektywy całego systemu ochrony zdrowia wzmacnianie profilaktycznej roli fizjoterapii przynosi korzyści zarówno zdrowotne, jak i ekonomiczne. Pozwala ograniczyć liczbę hospitalizacji, upadków i powikłań, a w dłuższej perspektywie zmniejsza koszty leczenia. Dlatego uważamy, że fizjoterapia powinna być traktowana jako inwestycja w zdrowie, sprawność i jakość życia społeczeństwa.
Rozumiem, że zgodzą się panie ze stwierdzeniem, że wielu pacjentów trafia do fizjoterapeuty zbyt późno?
Weronika Matyaszek: Zdarza się, że osoby zgłaszają się do fizjoterapeuty dopiero wtedy, gdy dolegliwości zaczynają znacząco wpływać na ich codzienne funkcjonowanie. Nie dotyczy to jednak wszystkich, ponieważ coraz więcej osób korzysta z pomocy fizjoterapeuty również profilaktycznie lub na wczesnym etapie pojawiających się problemów.
Wiele dolegliwości rozwija się stopniowo. Początkowo pojawia się niewielki ból, sztywność lub dyskomfort, które łatwo zbagatelizować. Z czasem organizm zaczyna kompensować ograniczenia, zmienia się sposób poruszania, dochodzi do przeciążeń innych struktur, a problem staje się bardziej złożony. Dlatego wcześniejsza konsultacja pozwala szybciej wdrożyć odpowiednie postępowanie, zwiększa szanse na szybszą poprawę oraz może zapobiec rozwojowi przewlekłych dolegliwości.
Warto podkreślić, że na rozpoczęcie fizjoterapii bardzo często nie jest za późno. W swojej pracy obserwujemy, że również osoby zgłaszające się po dłuższym czasie mogą odnieść znaczące korzyści z terapii – zmniejszyć dolegliwości bólowe, poprawić sprawność oraz komfort codziennego funkcjonowania.
Dlatego zachęcamy, aby nie odkładać konsultacji z fizjoterapeutą. Im wcześniej zostanie wdrożona odpowiednia terapia, tym większa szansa na szybszą poprawę i uniknięcie dalszego pogłębiania się problemu. Jednocześnie nawet w przypadku długo utrzymujących się dolegliwości warto zgłosić się po pomoc, ponieważ odpowiednio dobrana fizjoterapia może przynieść wymierne korzyści na każdym etapie.
Jaką rolę powinien odgrywać fizjoterapeuta w opiece nad osobami starszymi?
Katarzyna Pietrzyk: Rola fizjoterapeuty jest znacznie szersza niż tylko leczenie bólu czy rehabilitacja po urazach. Coraz większe znaczenie mają również edukacja pacjenta oraz działania profilaktyczne. W pracy fizjoterapeuty bardzo ważne jest holistyczne podejście. Na dolegliwości często wpływa wiele czynników, takich jak codzienne nawyki, poziom aktywności fizycznej, charakter pracy, stres czy ogólny stan zdrowia, dlatego nie można skupiać się wyłącznie na samym problemie bólowym.
Istotnym elementem pracy fizjoterapeuty jest edukacja dotycząca bezpiecznej aktywności fizycznej, prawidłowych nawyków ruchowych oraz sposobów zapobiegania przyszłym problemom zdrowotnym. Dzięki temu fizjoterapeuta nie tylko pomaga w leczeniu, ale również wspiera w utrzymaniu sprawności, samodzielności i dobrej jakości życia.
W fizjoterapii bardzo ważne jest spojrzenie na pacjenta nie tylko przez pryzmat zgłaszanych dolegliwości, ale również jego indywidualnych potrzeb, możliwości i codziennego funkcjonowania. Takie podejście pozwala nie tylko skuteczniej pomagać w leczeniu, ale również lepiej odpowiadać na indywidualne potrzeby.
Założyły panie Stowarzyszenie Edukacji Zdrowotnej Verkadia? Proszę opowiedzieć o planach, projektach.
Weronika Matyaszek: Stowarzyszenie Edukacji Zdrowotnej Verkadia zostało założone na początku 2026 roku z przekonania, że rzetelna, zrozumiała i praktyczna wiedza dotycząca zdrowia powinna być dostępna dla każdego. Zarówno w codziennym życiu, jak i podczas pracy zauważamy, jak wiele problemów wynika z braku wiedzy na temat profilaktyki, czy zdrowych nawyków.
Chciałyśmy stworzyć miejsce, które będzie łączyło edukację zdrowotną z działaniami społecznymi i pokazywało, że dbanie o zdrowie nie powinno ograniczać się wyłącznie do leczenia, ale obejmować również profilaktykę, edukację i budowanie świadomości zdrowotnej.
Jednym z naszych pierwszych działań był projekt „Aktywność Łączy”, skierowany do seniorów z Domu Pomocy Społecznej w Krakowie. Chciałyśmy pokazać, że aktywność fizyczna może być nie tylko formą dbania o zdrowie, ale również okazją do integracji, budowania relacji i wspólnego spędzania czasu. To doświadczenie utwierdziło nas w przekonaniu, jak duże znaczenie dla zdrowia i samopoczucia mają ruch oraz aktywność społeczna.
W najbliższym czasie chcemy rozwijać kolejne projekty edukacyjne i profilaktyczne skierowane do różnych grup społecznych. Wkrótce będziemy realizować kampanię społeczną „Nie widać, a jednak jest”, poświęconą zdrowiu psychicznemu i rozmowie o trudnościach, których często nie widać na pierwszy rzut oka. Wierzymy, że o zdrowiu psychicznym należy rozmawiać przez cały rok, dlatego we współpracy ze specjalistami i organizacjami chcemy zwiększać świadomość społeczną oraz zachęcać do otwartej rozmowy na ten temat.
Gdyby miały Panie przekazać jedną radę osobom w wieku 50+, która mogłaby pomóc zachować sprawność i samodzielność na długie lata, jaka by ona była?
Katarzyna Pietrzyk: Nie rezygnować z ruchu i nie odkładać dbania o siebie na później. Nie trzeba od razu zaczynać intensywnych treningów czy wprowadzać dużych zmian. Często wystarczy niewielka, ale regularna aktywność dopasowana do własnych możliwości. W naszej codziennej pracy widzimy, że nawet małe kroki mogą przynieść duże korzyści.
Dziękuję za rozmowę.
Piotr Czubowicz
Redaktor Magazynu „Polityka Senioralna”
