Klub Lewicy przygotował projekt ustawy „Bezpieczny Senior”, którego głównym celem jest zapewnienie starszym osobom bezpieczeństwa mieszkaniowego oraz ochrony przed nieuczciwymi praktykami. Jednocześnie ustawa ma zahamować wyprzedaż mieszkań komunalnych za ułamek wartości. Projekt przeszedł już pierwsze czytanie na komisjach sejmowych i został skierowany do drugiego czytania.

Zasób mieszkań komunalnych w Polsce kurczy się w zastraszającym tempie – od 1990 roku liczba lokali spadła o niemal 60%, z 1,98 mln do 778 tys. W latach 2003–2022 gminy sprzedały ponad 623 tys. mieszkań, a do użytku oddano zaledwie 45,7 tys. nowych. Skala ubytku jest systemowa i trwała.

Jak podkreśla wiceminister rozwoju i technologii Tomasz Lewandowski, jednym z głównych czynników tej sytuacji jest długoletnia polityka sprzedaży mieszkań komunalnych z wysokimi bonifikatami – sięgającymi często nawet 90%. „Nie da się walczyć z kryzysem mieszkaniowym, gdy statystyczna gmina wciąż więcej sprzedaje, niż buduje. Sprzedaje za 10%, buduje za 100% – to prosta droga do dalszego kurczenia zasobu komunalnego” – napisał na swoim profilu na Facebooku.

Oto dwa główne filary projektu ustawy

1. Koniec sprzedaży mieszkań komunalnych z bonifikatą (od 2027 r.)

Projekt zakłada, że od 1 stycznia 2027 r. wszystkie gminy przestaną stosować bonifikaty przy sprzedaży lokali komunalnych. Dotychczas mieszkania te można było wykupić nawet za kilka procent wartości rynkowej, co prowadziło do masowego uszczuplania zasobu publicznego.

Według MRiT bonifikaty – choć korzystne dla części lokatorów – przez lata przynosiły samorządom straty trudne do odrobienia, a przede wszystkim uniemożliwiały odbudowę zasobu, który powinien służyć osobom znajdującym się w trudnej sytuacji ekonomicznej. Wiceminister Lewandowski podkreśla, że zakaz bonifikat jest warunkiem koniecznym, aby zacząć odbudowywać publiczny zasób mieszkań. Nie można bowiem akceptować sytuacji, w której zasób komunalny topnieje z roku na rok, a jednocześnie rośnie liczba osób czekających na lokal.

2. Odkup mieszkań od seniorów – bezpieczeństwo zamiast ryzyka

Drugim kluczowym elementem projektu jest mechanizm odkupu mieszkań od osób powyżej 65. roku życia, które nie mają spadkobierców lub nie chcą obciążać bliskich odpowiedzialnością za lokal.

Zgodnie z ustawą:

  • gmina odkupi mieszkanie za pełną wartość rynkową
  • 50% kwoty senior otrzyma od razu
  • pozostał część wypłacana będzie w miesięcznych ratach
  • osoba starsza będzie mogła mieszkać w lokalu do końca życia, jako pełnoprawny lokator komunalny
  • wypłaty dla seniora będą nieopodatkowane
  • po śmierci seniora niewypłacona część trafi do wskazanych spadkobierców

To rozwiązanie ma – według autorów – chronić osoby starsze przed nieuczciwymi umowami, naciskami i ryzykiem utraty mieszkania. Senior zyskuje stabilny dochód i gwarancję, że do końca życia zostaje w swoim mieszkaniu, a gmina odzyska lokal do zasobu. To uczciwy i realny mechanizm.

Co dalej?

Ustawa została skierowana do drugiego czytania w Sejmie. Jeśli zostanie uchwalona przez Sejm i Senat, a następnie podpisana przez prezydenta, większość przepisów zacznie obowiązywać od 2027 roku.