Ponad połowa państw raportujących do Światowej Organizacji Zdrowia ma już krajowe polityki dotyczące opieki długoterminowej, a przepisy przeciwdziałające dyskryminacji ze względu na wiek są coraz powszechniejsze. Postęp nie jest jednak równomierny. W ponad jednej trzeciej raportujących państw środki na rozwój opieki długoterminowej są bardzo niewielkie lub w ogóle ich nie ma. Tak wynika z raportu śródokresowego ONZ dotyczącego Dekady Zdrowego Starzenia się 2021–2030.
Dekada Zdrowego Starzenia się na półmetku
Raport Implementation of the United Nations Decade of Healthy Ageing (2021–2030) został przygotowany przez Światową Organizację Zdrowia we współpracy z Grupą Międzyagencyjną ONZ ds. Starzenia się. Przekazał go Zgromadzeniu Ogólnemu ONZ na 81. sesji Sekretarz Generalny. W pracach uczestniczyło 13 jednostek ONZ, Grupa Banku Światowego oraz organizacje społeczeństwa obywatelskiego.
Dekada Zdrowego Starzenia się to globalna inicjatywa, której celem jest poprawa jakości życia osób starszych, ich rodzin i społeczności. Obejmuje m.in. przeciwdziałanie ageizmowi, rozwój środowisk przyjaznych starzeniu się, zintegrowaną opiekę oraz dostęp do opieki długoterminowej.
Raport śródokresowy podsumowuje dotychczasowe działania i wskazuje obszary, w których konieczne jest przyspieszenie zmian przed zakończeniem inicjatywy w 2030 r. Według szacunków przytoczonych w opracowaniu liczba osób w wieku 60 lat i więcej przekroczyła miliard w 2020 r. Do 2050 r. ma wzrosnąć do 2,1 mld. Najszybszy wzrost liczby osób starszych prognozowany jest w krajach o niskich i średnich dochodach.
Więcej przepisów przeciw ageizmowi i krajowych polityk opieki
Jednym z pozytywnych trendów wskazanych w raporcie jest rosnąca liczba państw podejmujących działania na rzecz przeciwdziałania dyskryminacji ze względu na wiek. Przepisy w tym zakresie ma obecnie 57,7 proc. raportujących państw. WHO podkreśla, że jest to więcej niż kiedykolwiek wcześniej.
Postęp odnotowano również w obszarze opieki długoterminowej. Udział państw posiadających krajowe polityki w tym zakresie wzrósł z 49 proc. w 2023 r. do 56,7 proc. w najnowszym zestawieniu. Ponad połowa raportujących państw ma także programy wspierające tworzenie środowisk przyjaznych osobom starszym (54,6 proc.) oraz prowadzi kompleksowe oceny potrzeb zdrowotnych i społecznych tej grupy (54,6 proc.).
Dane pokazują, że coraz więcej państw uwzględnia starzenie się ludności w swoich politykach publicznych. Samo przyjęcie przepisów lub programu nie przesądza jednak o tym, czy osoby starsze rzeczywiście uzyskują potrzebne wsparcie. Do tego potrzebne są odpowiednie zasoby, kadry oraz sprawne mechanizmy wdrażania.
Finansowanie pozostaje jedną z głównych barier
Raport wskazuje, że finansowanie jest głównym ograniczeniem rozwoju opieki długoterminowej. W 33,8 proc. raportujących państw środki przeznaczone na ten cel są bardzo niewielkie albo nie ma ich wcale. Podobne niedobory dotyczą także pozostałych obszarów priorytetowych Dekady.
Luka dotyczy również dostępu do urządzeń wspomagających samodzielność. Mniej niż połowa państw (45,4 proc.) ma przepisy zapewniające dostęp do takich rozwiązań, jak aparaty słuchowe, okulary czy chodziki. Urządzenia te mogą ułatwiać osobom starszym codzienne funkcjonowanie, utrzymanie samodzielności i uczestnictwo w życiu społecznym. Ich dostępność zależy jednak nie tylko od istnienia regulacji, lecz także od organizacji systemu wsparcia i możliwości finansowych użytkowników.
Raport wzywa do trwałych inwestycji z budżetów krajowych, planów opracowywanych przez poszczególne państwa, współpracy rozwojowej oraz innowacyjnych mechanizmów finansowania.
Problemem jest również brak danych o zdrowiu osób starszych
Największą luką wśród głównych wskaźników Dekady jest monitorowanie stanu zdrowia osób starszych w czasie. Tylko 22,7 proc. państw potrafi śledzić zmiany w zdrowiu tej grupy. Ma to znaczenie dla planowania usług zdrowotnych i społecznych. Dane przekrojowe pokazują sytuację w określonym momencie, natomiast obserwacja tych samych osób przez dłuższy okres pozwala lepiej rozpoznawać zmiany potrzeb i oceniać skuteczność interwencji.
Raport zwraca uwagę, że w każdym kraju potrzebne są reprezentatywne dane krajowe, ponieważ polityk nie można projektować tak, jakby wszystkie osoby w tym samym wieku miały podobne potrzeby i możliwości.
Mniej forów współpracy na rzecz starzenia się
Raport wskazuje również na niepokojący trend dotyczący współpracy między różnymi podmiotami. Odsetek państw raportujących aktywne, wielostronne fora poświęcone starzeniu się spadł z 53,1 proc. w 2020 r. do 43,3 proc. obecnie. Dr Ritu Sadana, szefowa Sekretariatu WHO ds. Dekady Zdrowego Starzenia się, określiła to jako jedyny obszar, w którym widać regres.
Takie fora mogą łączyć administrację publiczną, ekspertów, organizacje społeczne i przedstawicieli osób starszych, a ich rolą jest uzgadnianie priorytetów i koordynowanie działań wykraczających poza kompetencje jednej instytucji.
Spadek wskaźnika pokazuje, że postęp w tworzeniu przepisów i programów nie oznacza automatycznie utrzymania mechanizmów współpracy. To istotne wyzwanie w obszarze, który wymaga łączenia polityki zdrowotnej, społecznej, mieszkaniowej i lokalnej.
Dłuższe życie nie zawsze oznacza więcej lat w zdrowiu
Autorzy raportu zwracają uwagę na różnicę między długością życia a długością życia w zdrowiu. W skali globalnej luka między oczekiwaną długością życia a oczekiwaną długością życia w zdrowiu w wieku 60 lat zwiększyła się w latach 2000–2023.
Opracowanie przywołuje również dane dotyczące pandemii COVID-19: szacunkowo 71 proc. nadmiarowych zgonów związanych z COVID-19 w latach 2020–2023 dotyczyło osób w wieku 60 lat i więcej.
Dane te przypominają, że wydłużanie życia nie jest jedynym celem polityki zdrowotnej. Równie istotne są zapobieganie utracie sprawności, dostęp do opieki i warunki umożliwiające zachowanie samodzielności.
Druga połowa dekady ma przynieść wdrażanie i mierzalne efekty
WHO i partnerzy ONZ wzywają państwa członkowskie do wykorzystania drugiej połowy Dekady na przyspieszenie wdrażania zobowiązań, wzmocnienie systemów danych oraz zapewnienie finansowania, dzięki któremu korzyści z dłuższego życia dotrą do osób starszych na całym świecie.
Dla polityki senioralnej oznacza to konieczność patrzenia nie tylko na liczbę przyjętych strategii czy programów, ale również na ich wykonanie: dostępność usług, zasoby kadrowe, finansowanie i rzeczywiste rezultaty dla osób starszych.
Źródło: World Health Organization, UN Decade of Healthy Ageing midpoint report finds progress, calls for greater investment; raport A/81/366, Implementation of the United Nations Decade of Healthy Ageing (2021–2030), Note by the Secretary-General.
Piotr Czubowicz
Redaktor Magazynu „Polityka Senioralna”
