W Polsce działa około 75 tysięcy aktywnych organizacji pozarządowych – fundacji i stowarzyszeń. To one realizują większość działań społecznych w kraju. Najczęściej zajmują się sportem, turystyką i rekreacją (34%), kulturą i sztuką (13%) oraz edukacją i wychowaniem (12%). Odbiorcami ich działań są przede wszystkim dzieci i młodzież (70%), a także lokalne społeczności (65%). Coraz większe znaczenie mają również inicjatywy skierowane do osób starszych – 40% NGO deklaruje, że adresuje swoje działania do seniorów.

Raport „Kondycja organizacji pozarządowych 2024”, przygotowany przez Stowarzyszenie Klon/Jawor we współpracy z partnerami, dostarcza aktualnych danych o tym, jak wygląda struktura sektora i kto angażuje się w jego działalność.

Seniorzy wśród działaczy NGO

Z danych raportu wynika, że seniorzy są wciąż niedostatecznie reprezentowani w gronie aktywistów. Osoby po 60. roku życia stanowią około 10% aktywnych działaczy NGO, podczas gdy ich udział w społeczeństwie wynosi aż 26%. Oznacza to, że starsze pokolenie jest mniej obecne w inicjatywach obywatelskich niż wynikałoby to z demografii.

Jednak obraz nie jest jednoznacznie negatywny. W innych rolach seniorzy wypadają lepiej. Wśród wolontariuszy, pracowników oraz członków zarządów ich udział wynosi 16–17%. To dowód, że starsze pokolenie częściej podejmuje się zadań wspierających funkcjonowanie organizacji, również tych związanych z odpowiedzialnością i zarządzaniem.

Gdzie i w jakich organizacjach działają osoby starsze?

Raport pokazuje, że seniorzy są szczególnie widoczni w organizacjach o dłuższej historii działalności – często są to ludzie, którzy zaczynali swoją przygodę z NGO jeszcze jako osoby młode i kontynuują ją do dziś, jak również w małych miejscowościach i na wsiach, gdzie organizacje pełnią rolę ważnych instytucji życia społecznego, a starsi mieszkańcy chętnie włączają się w ich prace. To wskazuje na długofalowe zaangażowanie seniorów w rozwój kapitału społecznego w środowiskach lokalnych.

Potencjał do wykorzystania

Fakt, że osoby starsze są wyraźnie obecne w wolontariacie i zarządach, świadczy o ich doświadczeniu, odpowiedzialności i gotowości do działania. Z drugiej strony, ich niska reprezentacja w gronie aktywistów pokazuje, że nadal istnieją bariery – mogą to być ograniczenia zdrowotne, brak dostępu do technologii cyfrowych czy niedopasowanie form działania NGO do potrzeb starszych osób.

W kontekście starzenia się społeczeństwa rola seniorów w sektorze pozarządowym będzie rosła. Wzmacnianie ich udziału, tworzenie przyjaznych form wolontariatu i aktywności oraz docenianie ich potencjału to jedno z wyzwań, jakie stoją przed sektorem obywatelskim.

Kilka danych z raportu w tle

Badanie, na którym opiera się raport, zostało przeprowadzone na ogólnopolskiej próbie 1012 stowarzyszeń i fundacji między wrześniem a listopadem 2024 roku. To dziesiąta edycja największego w Polsce badania sektora obywatelskiego, prowadzonego cyklicznie od 2002 roku.

Organizatorem badania jest Stowarzyszenie Klon/Jawor, a partnerami m.in. Polsko-Amerykańska Fundacja Wolności, Fundacja im. Stefana Batorego, Narodowy Instytut Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego oraz Fundacja Save the Children Polska.

Pełny raport dostępny jest TUTAJ