Starzenie się społeczeństwa to nie tylko polski problem. Z podobnymi wyzwaniami mierzy się dziś prawie cała Europa, choć tempo i skala zmian różnią się między krajami. Jak wygląda sytuacja w Hiszpanii? Najnowszy raport hiszpańskiej Najwyższej Rady Badań Naukowych (CSIC) pokazuje, że osoby w wieku 65 lat i więcej stanowią już 20,7 proc. ludności kraju, a w ciągu dwóch dekad ich udział może wzrosnąć do niemal 30 proc. Przyglądamy się hiszpańskim danym i porównajmy je z sytuacją w Polsce.
Polska i Hiszpania: podobna skala starzenia się społeczeństwa
Hiszpania i Polska znajdują się dziś na zbliżonym etapie przemian demograficznych. Według raportu CSIC na początku 2025 roku osoby w wieku 65 lat i więcej stanowiły 20,7 proc. mieszkańców Hiszpanii. W Polsce, według danych GUS za 2024 rok, było to 20,6 proc. W obu krajach seniorzy stanowią więc już około jednej piątej całej populacji.
Warto jednak zwrócić uwagę na różnicę w dynamice zmian. W Polsce udział osób 65+ wzrósł z 13,8 proc. w 2011 roku do 20,6 proc. w 2024 roku. Oznacza to wzrost o 6,8 punktu procentowego. W Hiszpanii proces ten również postępuje, ale w ostatnim okresie jego tempo było nieco inne.
Różnice widać także w strukturze wieku całej populacji. Średni wiek mieszkańca Hiszpanii wynosił w 2025 roku 44,55 roku. W Polsce mediana wieku w 2024 roku wynosiła 43,3 roku. Wskaźniki te nie są identyczne metodologicznie, ale pokazują, że oba społeczeństwa należą do coraz starszych.
Dane dotyczące udziału osób starszych i ich liczby pochodzą z krajowych opracowań statystycznych za wskazane lata, dlatego nie należy traktować ich jako pomiaru dokładnie z tego samego dnia. Pokazują jednak zbliżoną skalę starzenia się obu społeczeństw.
Ponad 10 milionów osób 65+ w Hiszpanii
Na początku 2025 roku w Hiszpanii żyło 10 178 625 osób w wieku co najmniej 65 lat. W ciągu roku ich liczba zwiększyła się o ponad 250 tys., czyli o 2,5 proc. Prognozy demograficzne przywołane w raporcie wskazują, że w 2046 roku liczba mieszkańców Hiszpanii w wieku 65+ przekroczy 16 mln. Będą stanowić około 30 proc. ludności kraju.
Starzenie się społeczeństwa widać również w rosnącej liczbie osób dożywających bardzo zaawansowanego wieku. W 2025 roku Hiszpania miała już 17 038 stulatków – o 7,1 proc. więcej niż rok wcześniej. Około 80 proc. z nich stanowiły kobiety.
Starsi mieszkańcy a warunki mieszkaniowe
Raport CSIC zwraca uwagę na problem jakości i dostępności mieszkań. Większość starszych Hiszpanów mieszka we własnych lokalach, ale znaczna część zasobu mieszkaniowego wymaga modernizacji.
Aż 56,6 proc. gospodarstw domowych, w których głową gospodarstwa jest osoba w wieku co najmniej 65 lat, znajduje się w budynkach wybudowanych przed 1981 rokiem. W ciągu ostatnich pięciu lat poprawę efektywności energetycznej przeprowadzono w 20,7 proc. takich gospodarstw. Kolejne 30,3 proc. deklaruje, że modernizacja jest potrzebna, ale nie została wykonana.
Najważniejszą przeszkodą okazują się pieniądze. Wśród właścicieli mieszkań, którzy potrzebują modernizacji, ale jej nie przeprowadzili, aż 74,1 proc. wskazuje na koszty.
Cyfrowe pokolenia: duża różnica między 65 a 75+
Interesujące są również dane dotyczące korzystania z internetu. W 2025 roku codziennie korzystało z niego 75 proc. Hiszpanów w wieku 65–74 lata. Rok wcześniej było to 70,5 proc. W grupie osób mających co najmniej 75 lat odsetek ten wynosił jednak zaledwie 35,4 proc. Widać więc wyraźną różnicę między dwiema grupami wieku, choć obie obejmują osoby zaliczane do populacji starszej.
Julio Pérez Díaz, demograf CSIC i koordynator raportu, zwraca uwagę, że tak szybki wzrost wykorzystania internetu może wynikać przede wszystkim z wchodzenia w wiek emerytalny kolejnych, lepiej przygotowanych cyfrowo pokoleń, a nie wyłącznie z nabywania nowych umiejętności przez osoby starsze.
Dłuższe życie nie oznacza tylu samo lat w zdrowiu
Hiszpania należy do krajów o wysokiej długowieczności, ale liczba przeżytych lat nie jest równoznaczna z liczbą lat w dobrym zdrowiu. Według danych Eurostatu za 2023 rok, przytoczonych w raporcie, oczekiwana długość życia w zdrowiu w wieku 65 lat wynosiła 10,3 roku dla kobiet i 10,2 roku dla mężczyzn. Wskaźniki te poprawiły się w porównaniu z 2022 rokiem, ale nadal nie osiągnęły poziomu sprzed pandemii.
To ważne rozróżnienie: polityka wobec starzenia się społeczeństwa musi uwzględniać nie tylko rosnącą liczbę osób dożywających późnej starości, lecz także ich stan zdrowia i zapotrzebowanie na wsparcie.
Starość jest coraz bardziej kobieca
Jednym z wyraźnych zjawisk opisanych przez hiszpańskich badaczy jest feminizacja starości. Kobiety zaczynają przeważać liczebnie nad mężczyznami już po przekroczeniu 53. roku życia, a różnica rośnie wraz z wiekiem. Szczególnie wyraźna staje się po 70. roku życia. To konsekwencja większej umieralności mężczyzn i dłuższego przeciętnego życia kobiet.
Ta przewaga liczebna nie oznacza jednak lepszej sytuacji ekonomicznej kobiet. Hiszpania wciąż zmaga się ze znaczną luką między wysokością emerytur kobiet i mężczyzn. W 2025 roku wynosiła ona 27,3 proc. Dla porównania, w 2016 roku było to 32,5 proc.
Wieś starzeje się szybciej niż miasta
Raport pokazuje również wyraźne różnice terytorialne. W 2025 roku osoby w wieku 65+ stanowiły 29,1 proc. mieszkańców hiszpańskich gmin wiejskich. W miastach ich udział wynosił 20 proc. Największy odsetek starszych mieszkańców odnotowano w Asturii, Kastylii i León oraz Galicji.
Choć udział osób starszych jest wyższy na obszarach wiejskich, większość hiszpańskiej populacji 65+ mieszka w miastach. Różnice między wsią a miastem są w dużej mierze skutkiem odpływu młodszych mieszkańców z obszarów peryferyjnych – zarówno obecnie, jak i w poprzednich dekadach.
Dane te mają znaczenie dla planowania usług zdrowotnych, opiekuńczych, transportowych i mieszkaniowych. Potrzeby starzejącego się społeczeństwa nie są bowiem wszędzie takie same.
Źródła: CSIC, „Un perfil de las personas mayores en España, 2026”; GUS, „Sytuacja społeczno-gospodarcza kraju – Ludność”, dane za 2024 rok; GUS, „Procesy demograficzne”, 2025.
Piotr Czubowicz
Redaktor Magazynu „Polityka Senioralna”

