Młodość kończy się dziś średnio w wieku 39 lat, a starość zaczyna w wieku 67 lat. Tak wynika z najnowszego opracowania CBOS „Dłuższe życie, nowe wyzwania. Polacy wobec starzenia się społeczeństwa”. W porównaniu z 2007 rokiem społeczna granica starości przesunęła się o pięć lat. Jednocześnie coraz mniej Polaków uważa samych siebie za osoby starsze.
Kiedy człowiek staje się stary? Nie ma jednej odpowiedzi na to pytanie, a społecznie przyjmowane granice poszczególnych etapów życia zmieniają się wraz z upływem czasu. Z badań Centrum Badania Opinii Społecznej wynika, że Polacy coraz później wyznaczają początek starości. Obecnie wskazują na 67. rok życia, podczas gdy w 2007 roku za jej początek uznawali przeciętnie 62 lata.
Podobnie przesuwa się granica młodości. Zdaniem respondentów kończy się ona obecnie średnio w wieku 39 lat, czyli o cztery lata później niż w 2007 roku. Później rozpoczyna się więc także wiek dojrzały, a jego kres – początek starości – przypada dziś średnio na 67. rok życia, o pięć lat później niż przed niespełna dwiema dekadami. W społecznym postrzeganiu kolejne etapy życia przesuwają się zatem ku późniejszym latom.
Coraz starsze społeczeństwo, coraz późniejsza starość
Zmiany w postrzeganiu wieku zachodzą w czasie, gdy Polska szybko się starzeje. W 2005 roku osoby w wieku 60 lat i więcej stanowiły 17,2 proc. ludności kraju. W 2024 roku ich udział wzrósł do 26,6 proc., a według prognoz w 2060 roku może wynieść około 40 proc.
Na ten proces wpływają utrzymująca się niska dzietność oraz rosnąca oczekiwana długość życia. Zmieniająca się struktura demograficzna oznacza nowe wyzwania dla systemu zabezpieczenia społecznego, ochrony zdrowia, rynku pracy i usług społecznych.
Paradoksalnie, mimo że udział osób starszych w populacji rośnie, coraz mniej dorosłych zalicza siebie do tej grupy. Obecnie robi tak 17 proc. badanych, wobec 19 proc. w 2012 roku i 21 proc. w 2007 roku.
Starość nie oznacza końca dobrych chwil
CBOS zwraca również uwagę na zmianę nastawienia starszych respondentów do własnej przyszłości. W ciągu ostatniej dekady wzrosło wśród nich przekonanie, że w życiu może ich jeszcze spotkać wiele dobrego. Zmniejszyło się natomiast przeświadczenie, że najlepsze chwile mają już za sobą.
Autorzy opracowania wiążą tę zmianę z przemianami stylu życia seniorów. Osoby po 60. roku życia częściej niż dekadę temu podróżują, uczestniczą w wydarzeniach kulturalnych, dokształcają się, uprawiają sport i rozwijają zainteresowania. Częściej również korzystają z technologii cyfrowych, spotykają się ze znajomymi poza domem oraz angażują w działalność społeczną i pomoc innym.
Nie oznacza to jednak, że wszyscy seniorzy są równie aktywni. Znaczenie mają między innymi wiek, wykształcenie, sytuacja materialna, miejsce zamieszkania i ocena własnego zdrowia.
Starość to także nowe wyzwania
W opracowaniu CBOS „Dłuższe życie, nowe wyzwania. Polacy wobec starzenia się społeczeństwa” poruszono również kwestie aktywności zawodowej osób starszych, potrzebnego im wsparcia oraz przygotowania finansowego do późnych lat życia.
Badanie pokazuje, że pobieranie emerytury lub renty nie musi oznaczać całkowitego wycofania z rynku pracy. Pracujący emeryci często chcą pozostać aktywni i czerpią satysfakcję z wykonywanej pracy. Blisko dwie trzecie z nich deklaruje zamiar kontynuowania zatrudnienia tak długo, jak będzie to możliwe.
Wraz z wiekiem rośnie jednak znaczenie pomocy w codziennym funkcjonowaniu. Seniorzy, którzy nie radzą sobie z niektórymi czynnościami, najczęściej korzystają ze wsparcia dzieci, wnuków i współmałżonków, a także sąsiadów i przyjaciół. Z opieki instytucjonalnej korzysta stosunkowo niewielka grupa osób starszych.
Zmieniają się również wyobrażenia dotyczące źródeł utrzymania na starość. Choć osoby poniżej 60. roku życia najczęściej liczą na emeryturę, większość zakłada także możliwość podejmowania przynajmniej dorywczej pracy zarobkowej. Ponad połowa spodziewa się korzystać z oszczędności i zysków z inwestycji.
Wyniki CBOS pokazują, że starość coraz później pojawia się w społecznych wyobrażeniach o kolejnych etapach życia. Jednocześnie rosnąca liczba osób starszych sprawia, że coraz ważniejsze stają się pytania o ich samodzielność, aktywność, bezpieczeństwo ekonomiczne i dostęp do potrzebnego wsparcia.
Źródło: CBOS, Dłuższe życie, nowe wyzwania. Polacy wobec starzenia się społeczeństwa, „Opinie i Diagnozy” nr 58, 4 listopada 2026 r.
Piotr Czubowicz
Redaktor Magazynu „Polityka Senioralna”
