Polska coraz szybciej przenosi swoje usługi do internetu. Wizytę u lekarza potwierdzamy w aplikacji, urzędowe sprawy załatwiamy przez internet, a bankowość mobilna staje się standardem. Dla milionów osób oznacza to wygodę. Dla wielu starszych Polaków – kolejną barierę, z którą trudno poradzić sobie bez odpowiedniego wsparcia.
Choć w ostatnich latach rośnie liczba seniorów korzystających z internetu, wykluczenie cyfrowe wciąż pozostaje jednym z najpoważniejszych problemów społecznych. Dotyka przede wszystkim osób starszych, które często nie miały okazji zdobywać kompetencji cyfrowych w czasie swojej aktywności zawodowej. Problem nie polega już wyłącznie na dostępie do komputera czy smartfona. Coraz częściej decydujące stają się umiejętności korzystania z aplikacji, usług publicznych online, bankowości elektronicznej czy narzędzi związanych z ochroną zdrowia.
Skalę potrzeb dobrze pokazują wyniki projektu „Włączamy Cyfrowo Mazowsze – szkolenia dla osób w wieku 55+”, realizowanego przez partnerstwo sześciu organizacji społecznych od lat zajmujących się edukacją i aktywizacją osób starszych: Fundacji Pro Cultura, Fundacji Age Hub, Fundacji Zaczyn, Fundacji Edukacyjno-Sportowej ReGeneracja, Stowarzyszenia Kreatywni 50 Plus oraz Fundacji Partycypacji Społecznej. W ciągu roku w szkoleniach wzięło udział ponad 5700 mieszkańców i mieszkanek Mazowsza w wieku 55+, którzy podnieśli swoje kompetencje cyfrowe. To wynik znacznie wyższy od zakładanego we wniosku projektowym, który przewidywał udział 5133 osób. Przekroczenie założonych wskaźników nie było przypadkowe.
– Przekroczenie planowanej liczby uczestników pokazuje, że zapotrzebowanie na edukację cyfrową wśród osób starszych jest wciąż bardzo duże. Za każdą z tych liczb stoi konkretna osoba, która dzięki szkoleniom zyskała większą samodzielność i pewność w korzystaniu z internetu, usług publicznych czy komunikacji z bliskimi. To pokazuje, że inwestowanie w kompetencje cyfrowe seniorów przynosi realne efekty i powinno pozostać jednym z priorytetów polityki społecznej – mówi Przemysław Wiśniewski, koordynator projektu po stronie Fundacji Zaczyn.
W projekcie zrealizowano ponad 600 szkoleń w ponad 300 lokalizacjach na Mazowszu. Łącznie uczestnicy odbyli ponad 8600 godzin zajęć prowadzonych przez 60 trenerów i trenerek. Program obejmował 11 modułów tematycznych – od podstaw obsługi smartfona po bezpieczeństwo w sieci i wykorzystanie sztucznej inteligencji.
Organizatorzy podkreślają, że równie ważne jak same szkolenia było indywidualne wsparcie. Po zakończeniu zajęć uczestnicy mogli korzystać z konsultacji z doradcami cyfrowymi oraz pomocy brokerów wiedzy, którzy pomagali rozwiązywać codzienne problemy związane z technologią. Doświadczenia z projektu pokazują, że największym problemem często nie jest brak zdolności do nauki, lecz obawa przed popełnieniem błędu.
– Ten projekt pokazał, że wiek nie stanowi żadnej bariery w cyfrowym świecie. Kluczem do sukcesu okazało się stworzenie przestrzeni wolnej od pośpiechu i presji. Gdy uczestnicy otrzymali cierpliwe wsparcie i możliwość nauki we własnym tempie, obawa przed technologią szybko ustąpiła miejsca pewności siebie. Dla wielu osób był to pierwszy, tak odważny krok w świecie nowych technologii. Korzystanie z bankowości elektronicznej, e-zdrowia czy komunikatorów przestało być wyzwaniem, stając się częścią codzienności. Te nowe umiejętności dały uczestnikom coś bezcennego – większą niezależność, poczucie bezpieczeństwa i realny komfort w życiu codziennym – podkreśla Maja Wolnik, koordynatorka projektu po stronie Fundacji Age Hub.
To szczególnie ważne w sytuacji, gdy kolejne instytucje publiczne i prywatne rozwijają przede wszystkim kanały cyfrowe. Coraz więcej spraw można załatwić szybciej przez internet niż w tradycyjnym okienku, jednak bez odpowiednich kompetencji osoby starsze ryzykują wykluczenie z części usług lub uzależnienie od pomocy bliskich.
Organizacje realizujące projekt zgodnie podkreślają, że zakończenie przedsięwzięcia nie oznacza rozwiązania problemu. Technologia rozwija się bardzo szybko. Pojawiają się nowe aplikacje, zmieniają się sposoby korzystania z usług publicznych i bankowych, a cyberprzestępcy wykorzystują coraz bardziej zaawansowane metody oszustw. Oznacza to, że kompetencje cyfrowe wymagają stałego rozwijania, podobnie jak inne umiejętności niezbędne do samodzielnego funkcjonowania.
– Przez ostatni rok przekonaliśmy się, że największą barierą nie jest wiek, ale brak pewności siebie. Wiele osób przychodziło na szkolenia z przekonaniem, że nowe technologie są już nie dla nich. Po kilku spotkaniach samodzielnie korzystali ze smartfona, usług publicznych online czy bankowości internetowej. To pokazuje, że dobrze prowadzona edukacja cyfrowa naprawdę zmienia codzienne życie. Jednocześnie widzimy, że potrzeby są znacznie większe niż możliwości jednego projektu. Dlatego cyfrowe włączanie osób starszych powinno być procesem ciągłym, bo technologie zmieniają się bardzo szybko, a wraz z nimi usługi, z których wszyscy korzystamy– mówi Agnieszka Szpringer-Lachowska, koordynatorka projektu po stronie Fundacji Pro Cultura.
Projekt „Włączamy Cyfrowo Mazowsze – szkolenia dla osób w wieku 55 plus” realizowany jest w ramach Inwestycji C2.1.3 „E-kompetencje” Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO), finansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach instrumentu NextGenerationEU.
Piotr Czubowicz
Redaktor Magazynu „Polityka Senioralna”
