Relacja z II Konferencji Silver Design w architekturze

Jak projektować przestrzenie dla starzejącego się społeczeństwa, nie wpadając w pułapkę schematów i stereotypów? Architektura długowieczności to coś więcej niż likwidowanie barier – to zmiana sposobu myślenia o człowieku, gdzie dane naukowe spotykają się z empatią, a budynki przestają być biernym tłem i stają się aktywnym narzędziem wspierania zdrowia, samodzielności i jakości życia.

14 kwietnia 2026 roku w siedzibie firmy Kinnarps w Warszawie odbyła się druga edycja Konferencji Silver Design w architekturze. Organizatorzy ponownie zaprosili architektów, projektantów i inwestorów do rozmowy o jednym z najważniejszych wyzwań współczesności – starzeniu się społeczeństwa. Motywem przewodnim wydarzenia był Evidence Based Design, czyli podejście do projektowania, w którym decyzje architektoniczne i wnętrzarskie opiera się na wiarygodnych badaniach naukowych, a nie tylko na intuicji czy estetyce. Jednak zakres dyskusji wykraczał daleko poza same dane i badania, dotykając fundamentalnych pytań o to, jak architektura powinna kształtować przestrzeń dla starzejącego się społeczeństwa.

Autonomia zamiast opieki

Jednym z kluczowych punktów programu było wystąpienie prof. Ewy Kuryłowicz, która przekonywała, że współczesna architektura musi porzucić pogoń za „ikoniczną formą” na rzecz głębokiego zrozumienia procesów zachodzących w społeczeństwie i na planecie. W świecie mierzonym kryzysami klimatycznymi i demograficznymi, architekt przestaje być jedynie twórcą brył, a staje się moderatorem relacji interpersonalnych. Projektowanie nie może być już autonomicznym dziełem sztuki – musi stać się precyzyjną odpowiedzią na wyzwania czasu i miejsca. Kluczowym pojęciem stało się tu hasło becoming (stawanie się), czyli postrzeganie architektury jako żywego procesu, który ewoluuje wraz z potrzebami użytkowników.

Prof. Kuryłowicz podkreśliła, że w projektowaniu dla seniorów należy przesunąć akcent z pasywnego komfortu i technicznych udogodnień – takich jak wysokość stopnia czy wymiary łazienki – na autonomię. Celem nie jest budowa „złotej klatki” z systemem opieki, lecz stworzenie przestrzeni, która wspiera poczucie sprawczości i pozwala na samodzielne życie tak długo, jak to możliwe. Architektura ma wzmacniać prawo do samostanowienia, a nie je ograniczać.

Wykład zakończył się apelem o zacieśnienie współpracy architektów z psychologami środowiskowymi. Skutecznym narzędziem w tym procesie jest mapowanie empatyczne oraz analiza „person” – precyzyjnie określonych typów użytkowników o konkretnych potrzebach, lękach i rutynach. Dzięki metodzie Person Based Walkthrough (spaceru opartego na personie), projektant może dosłownie „wejść w buty” seniora. Pozwala to sprawdzić, jak budynek oddziałuje na wszystkie zmysły: od słuchu po węch. W tym ujęciu percepcja przestrzeni staje się doświadczeniem totalnym, wykraczającym daleko poza sam wzrok.

Architektura jako element terapii

Michał Grzymała-Kazłowski w swoim wystąpieniu pokazał, że współczesna architektura może działać jak realne narzędzie terapeutyczne – skracając czas hospitalizacji i ograniczając potrzebę farmakoterapii. Zarysował wyraźną zmianę podejścia: od „syndromu chorego budynku” do koncepcji healing environment, czyli środowiska, które aktywnie wspiera proces zdrowienia. Kluczowe znaczenie mają tu m.in. widok na zieleń, dostęp do światła dziennego oraz eliminacja stresorów, takich jak hałas.

Prelegent zwrócił też uwagę na rolę biofilii i bezpieczeństwa mikrobiologicznego – od pozytywnego wpływu kontaktu z naturą, po konkretne rozwiązania materiałowe, jak antybakteryjne powłoki z miedzi czy srebra na powierzchniach dotykowych, które znacząco ograniczają ryzyko zakażeń.

W szerszej perspektywie Grzymała-Kazłowski nakreślił wizję architektury w duchu All Ages Design oraz osiedli typu longevity, integrujących osoby starsze z tkanką miejską zamiast je izolować. To podejście pokazuje, że możliwe jest tworzenie przestrzeni łączących domowy komfort z wysokimi standardami zdrowotnymi. Architektura przyszłości – jak podkreślał – nie powinna jedynie wyręczać, lecz przede wszystkim wspierać aktywność i sprawczość, czyniąc późniejsze etapy życia czasem bezpiecznego i godnego rozwoju.

Mieszkanie jako usługa. Nowe modele senioralnego życia

Ważnym wątkiem konferencji była ewoluująca rola deweloperów, którzy coraz odważniej odpowiadają na nieuchronne zmiany demograficzne. Podczas prezentacji projektu PRESTIA, czyli sieci serwisowanych rezydencji senioralnych grupy OKAM, wybrzmiało silne przekonanie, że przyszłość mieszkalnictwa leży w rozwiązaniach hybrydowych. Model ten opiera się na umiejętnym łączeniu pełnej niezależności lokatorów z natychmiastowym dostępem do szerokiego wachlarza usług i profesjonalnej opieki. To podejście traktuje mieszkanie nie jako produkt, ale jako elastyczną usługę, która dopasowuje się do zmieniającego się stanu zdrowia i potrzeb mieszkańca.

Eksperci zgodnie podkreślali konieczność odejścia od tradycyjnych, izolowanych ośrodków dla osób starszych, które często pogłębiają poczucie wykluczenia. Nowoczesny paradygmat zakłada tworzenie przestrzeni wielopokoleniowych, które naturalnie integrują seniorów z resztą społeczeństwa. Dzięki projektowaniu otwartych osiedli, w których życie prywatne przenika się ze strefami wspólnymi, możliwe jest budowanie trwałych relacji sąsiedzkich. Takie podejście nie tylko zapobiega samotności, ale również pozwala starszym osobom pozostać aktywnymi uczestnikami życia miejskiego.

Równolegle do strategii biznesowych omawiano konkretne rozwiązania projektowe, które realnie podnoszą jakość życia. Maciej Jaworski z firmy Hewi zaprezentował innowacyjne podejście do projektowania łazienek, w których ergonomia i bezpieczeństwo idą w parze z nowoczesnym designem. Z kolei Aleksandra Krawsz-Kubica z firmy Kinnarps przybliżyła szwedzkie wzorce aranżacji wnętrz, kładące nacisk na domową atmosferę i funkcjonalność. Wspólnym mianownikiem wszystkich prezentacji była troska o codzienne doświadczenie użytkownika – projektowanie z myślą o tym, by przestrzeń była intuicyjna i przyjazna zarówno dla samego seniora, jak i wspierającego go opiekuna.

„Over-empower zamiast over-protect”. Głos sprzeciwu wobec schematów

Najbardziej ożywcze wystąpienie konferencji należało do Aleksandry Laudańskiej, która bezkompromisowo zakwestionowała dominujące podejście do projektowania dla seniorów. Jej zdaniem współczesna architektura zbyt często zakłada nieuchronną niesprawność, zamiast ją opóźniać lub eliminować. „Projektujemy tak, jakby starość była wyłącznie okresem ograniczeń” – przekonywała, proponując radykalną zmianę paradygmatu na „over-empower”, czyli wzmacnianie potencjału zamiast ograniczającej nadopiekuńczości.

Laudańska zauważyła, że przekonania na temat starzenia się stają się samospełniającą się przepowiednią, a architekt – projektując przestrzeń – mimowolnie projektuje styl życia, nawyki i granice możliwości użytkownika. Przywołała przykład „Wzorcowego Mieszkania Seniora” sprzed dekady, które od progu wysyłało lokatorowi komunikat: „zaraz sobie nie poradzisz”. Według prelegentki design „troskliwy” zbyt często usuwa z życia niezbędny wysiłek, co przynosi fatalne skutki zdrowotne. Zamiast namawiać miłośniczkę kąpieli na rezygnację z wanny na rzecz prysznica, architekt powinien powiedzieć: „Zróbmy tę wannę, a Ty zrób wszystko, byś mogła do niej wejść nawet po osiemdziesiątce”.

W stronę architektury przyszłości

II Konferencja Silver Design w architekturze dobitnie pokazała, że projektowanie dla starzejącego się społeczeństwa przestało być tematem niszowym, a stało się jednym z kluczowych wyzwań współczesnej urbanistyki. Wspólny mianownik wszystkich wystąpień był klarowny: potrzebujemy przestrzeni, które zamiast jedynie katalogować ograniczenia, aktywnie wspierają jakość życia w wymiarze fizycznym, psychicznym i społecznym. To nie tylko kwestia ergonomii, ale przede wszystkim projektowania z szacunkiem dla ludzkiej godności i potrzeby sprawczości na każdym etapie życia.

Właśnie na styku empatii i twardych danych, technologii i natury oraz bezpieczeństwa i autonomii, kształtuje się dziś nowy, inkluzywny język architektury. Zorganizowane przez Grupę Sztuka Architektury wydarzenie udowodniło, że polskie środowisko projektowe i inwestycyjne jest gotowe na tę transformację, dostrzegając w zmianach demograficznych szansę na budowę lepszego świata.