Rządowy Program Wieloletni na rzecz Osób Starszych Aktywni+ wygasa w tym roku. Wciąż nie ustanowiono nowego programu na kolejne lata, choć oczekują go prosenioralne organizacje pozarządowe prowadzące działania aktywizacyjne adresowane do osób starszych. Kontynuacja programu zapewne będzie, ale raczej nie szybko. Nie są znane założenia dotyczące jego kształtu. Nie uruchomiono też konsultacji społecznych.

Czym jest rządowy program i jak go realizowano?

Rządowy Program na rzecz Aktywizacji Społecznej Osób Starszych Aktywni+ obowiązywał od 2021 roku z perspektywą realizacji do 2025 roku. Program kontynuował założenia wcześniejszego programu RP ASOS, którego pierwsza edycja miała miejsce w 2012 roku. Dzięki konkursom realizowanym w ramach obu programów co roku wyłaniane były organizacje pozarządowe prowadzące lokalne projekty skierowane do seniorów – w zależności od roku dofinansowanych przedsięwzięć było od 200 do nawet 400. Projekty pozwalały na realizację różnych form wsparcia osób starszych i obejmowały kilkadziesiąt tysięcy bezpośrednich beneficjentów rocznie. Programy nie ewoluowały znacząco w kolejnych latach ich prowadzenia i były często krytykowane za ograniczoną efektywność. Krytyka ta wybrzmiewała zwłaszcza w raportach Najwyższej Izby Kontroli analizującej wykonanie ASOS-a/Aktywnych+. Od 2012 roku nie zwiększała się także alokacja środków na realizowane przez NGO-sy projekty – niezmiennie wynosiła ona 40 milionów złotych rocznie, co – przy wzroście cen – oznaczało systematyczne kurczenie zasięgu programu, nieadekwatne wobec rosnącej liczby osób starszych w społeczeństwie.

Ostatnie edycje programu z końcówki rządów PiS były realizowane z licznymi naruszeniami procedur, natomiast edycje 2024 i 2025 przebiegały w warunkach urągających realizatorom projektów. Trudności w realizacji programu i bardzo złe zarządzanie nim opisywaliśmy m.in. w obszernej analizie: Porażka na całej linii. Realizacja programu Aktywni+ edycja 2025 przebiega w sposób upokarzający dla organizacji senioralnych i ze szkodą dla osób starszych – Polityka Senioralna.

Ogłoszono prekonsultacje programu, ale ich nie przeprowadzono

7 sierpnia 2025 sekretarz stanu Marzena Okła-Drewnowicz rozpoczęła prekonsultacje nowego programu. Pierwsze spotkanie odbyło się w Śląskim Urzędzie Wojewódzkim w Katowicach, gdzie uczestnicy rozmawiali z sekretarz stanu Okłą-Drewnowicz również o kontynuacji innego programu, którego okres obowiązywania kończy się w 2025 roku, tj. Senior+ (realizatorami lokalnymi są w tym wypadku jednostki samorządu terytorialnego).

Spotkanie w Katowicach okazało się być w zasadzie poświęcone właśnie programowi Senior+, a uczestnikom nie udostępniono żadnych, nawet wstępnych założeń dotyczących kontynuacji Aktywnych+. Planowane na kolejne miesiące spotkania prekonsultacyjne w innych województwach nie odbyły się (lub nie ujawniono faktu ich przeprowadzenia). Nie rozpoczęto również właściwych konsultacji społecznych. Temat spadł z publicznej agendy, choć sekretarz stanu Okła-Drewnowicz w międzyczasie zapowiedziała prowadzenie prac nad nowym programem (być może pod inną nazwą niż obecna).

Do 15 października wciąż nie podpisano wszystkich umów w edycji 2025, do 7 listopada nie ogłoszono żadnych założeń nowego programu

Na dzień 15 października 2025 r. Departamentowi Polityki Senioralnej w KPRM wciąż nie udało się podpisać i wypłacić wszystkich umów w edycji 2025 programu, choć dofinansowane projekty realizowane były nawet od 1 marca.

Natomiast do 7 listopada 2025 nie ujawniono żadnych planów w zakresie nowego programu. KPRM nie wskazała ani przewidywanej alokacji na nowy program, ani na jaki okres czasu planowana jest jego ewentualna realizacja. Programu nie widać też w wykazie prac legislacyjnych i programowych rządu.

W wypowiedziach publicznych sekretarz stanu Okły-Drewnowicz program pojawiał się punktowo. Minister mówiła m.in. o tym, że powinien dopuszczać realizację projektów wieloletnich.

Program ewaluuje NIK, więc KPRM robi też własną ewaluację

Przez ostatnie miesiące w KPRM trwała wielomiesięczna kontrola realizacji programu Aktywni+, której prowadzeniem sekretarz stanu Okła-Drewnowicz uzasadniała problemy z realizacją tegorocznej edycji. Kontrola okazała się na tyle zajmująca dla KPRM, że Departament Polityki Senioralnej postanowił zaangażować swoje – mocno ograniczone – siły w przeprowadzenie dodatkowej, własnej ewaluacji programu. Została ona zlecona zewnętrznemu podmiotowi, który opracowuje ją pomimo tego, że wnioski poprzednich raportów NIK są dosyć ewidentne i wskazują konkretne deficyty i kierunki zmian. W opracowaniu wciąż jest kolejny raport NIK, który zapewne potwierdzi uwagi zawarte w poprzednich raportach. Pomimo tego KPRM ewaluuje schodzący program zamiast zajmować się przede wszystkim nowym, już wolnym od zdiagnozowanych precyzyjnie deficytów ASOS-a/Aktywnych+.

Co dalej z programem? Kiedy nowy konkurs?

Na drugą połowę listopada zaplanowane zostało spotkanie przedstawicieli Rady ds. Działalności Pożytku Publicznego z sekretarz stanu Okłą-Drewnowicz. Rada przygotowała wystąpienie do minister w sprawie złej realizacji ostatniej edycji konkursu, zawierające również apel o przyspieszenie prac nad nowym programem, jak również o włączenie w konsultacje partnerów społecznych (nie wiemy, czy wystąpienie zostało oficjalnie przyjęte i przekazane do KPRM, czy też ma wciąż status dokumentu roboczego).

Niewiele jest jednak sygnałów świadczących, że to przyspieszenie nastąpi i nowy program zostanie ustanowiony szybko, co umożliwiłoby ogłoszenie nowych konkursów dla NGO z początkiem roku. KPRM najpewniej poczeka na wyniki własnej ewaluacji upływającego programu Aktywni+, a także na wyniki kontroli NIK. W pierwszym wypadku możliwy jest termin grudniowy lub styczniowy, ale na raport NIK być może trzeba będzie czekać dłużej. Przed ustanowieniem nowego programu powinny się również odbyć konsultacje społeczne, które – nawet skrócone do minimum – zajmą kilka tygodni.

Prawdopodobieństwo przyjęcia nowego programu przez rząd jeszcze w 2025 roku jest więc minimalne. Możliwe też, że nie nastąpi w pierwszym kwartale roku 2026. Wszystkie znaki wskazują, że Departament Polityki Senioralnej nie chce pracować w szybkim tempie, co zapewne uzasadni staraniami o jakość nowego programu. Wysoce prawdopodobne więc, że pierwszy konkurs w nowej edycji nowego programu będzie ogłaszany w drugiej połowie roku, a same działania aktywizacyjne skierowane do seniorów będą możliwe dopiero jesienią/zimą 2026. Ewentualny środowiskowy protest KPRM rozbroi zapewne zwiększoną alokacją i możliwością starań o projekty wieloletnie.

Oczywiście zarysowany powyżej scenariusz nie musi się ziścić. Chcielibyśmy zadać KPRM pytania o program, ale Departament Polityki Senioralnej ignoruje pytania zadawane przez redakcję (to samo sygnalizują inni dziennikarze, w tym wysokonakładowych dzienników). Nie ma więc skąd zasięgnąć rzetelnej wiedzy z pierwszej ręki.