Fundacja „Z sercem do Pacjenta” pokazuje seniorom w całej Polsce, że dbanie o zdrowie zaczyna się nie w gabinecie lekarskim, lecz w codziennych decyzjach — w tym, co jemy, jak się ruszamy i jak uważnie obserwujemy swój organizm. O profilaktyce, lęku przed diagnozą i roli edukacji zdrowotnej rozmawiamy z prezes Fundacji, Katarzyną Kucią-Garncarczyk.
Piotr Czubowicz: Statystycznie żyjemy coraz dłużej, ale niekoniecznie zdrowo. Jak z Pani perspektywy wygląda dziś ogólna kondycja zdrowotna polskich seniorów?
Opowiem o seniorach, których spotykamy podczas bezpłatnych Klubów Pacjenta organizowanych przez naszą fundację. To osoby aktywne i świadome, otwarte na zdobywanie wiedzy oraz pogłębianie umiejętności dbania o własne zdrowie.
Wielu z nich potrzebuje „zatrzymania się na moment” i rozmowy z ekspertem, który w przystępny sposób pomoże im zrozumieć kwestie zdrowotne. Widać, jak bardzo cenią sobie poświęcony im czas i możliwość bezpośredniego kontaktu ze specjalistą – farmaceutą, pielęgniarzem, lekarzem. Co ważne, takie spotkania odbywają się w przyjaznej, swobodnej atmosferze. To miejsca otwarte – sala domu kultury, wydarzenie plenerowe czy lokalna inicjatywa. Seniorzy często podkreślają, że właśnie tam łatwiej zapytać, podzielić się swoimi obawami i otwarcie mówić o dolegliwościach. Seniorzy chcą dbać o swoje zdrowie. Na miejscu można porozmawiać zarówno z kardiologiem, jak i z farmaceutą czy pielęgniarką. Takie podejście pozwala spojrzeć na zdrowie w sposób kompleksowy.
Często mówi się, że profilaktyka ratuje życie, ale to brzmi jak hasło z plakatu. Czy mogłaby Pani przytoczyć konkretne historie osób, którym spotkanie z Waszymi ekspertami realnie pomogło?
Takie historie dają nam największą motywację do działania. Każda z nich zaczęła się od drobnego impulsu — chwili zatrzymania przy naszym stoisku. Na przykład seniorka z Gniezna. Przyszła na prelekcję kardiologa o chorobach wieńcowych. Od dłuższego czasu miała zadyszkę, ale była przekonana, że to po prostu kwestia wieku. Po wykładzie pomyślała – „Sprawdzę to”. Zgłosiła się do lekarza i okazało się, że to początki choroby wieńcowej. Dzięki szybkiej reakcji przeszła koronaroplastykę, a chorobę udało się zatrzymać we wczesnym stadium.
Inna historia pochodzi z Centralnego Klubu Pacjenta w Katowicach. Jedna z kobiet przyszła na wydarzenie właściwie przypadkiem, „z ulicy”. Skorzystała z badania znamion skóry. Diagnoza była poważna. Ale właśnie dzięki temu, że zmiana została zauważona od razu, pacjentka szybko trafiła na leczenie onkologiczne, wdrożone w odpowiednim momencie.
Natomiast podczas plenerowego Klubu Pacjenta jeden z uczestników zdecydował się na przesiewowe badanie EKG. Wynik wykazał migotanie przedsionków, co dla pacjenta stało się sygnałem alarmowym. Po spotkaniu od razu zgłosił się do kardiologa, a dziś pozostaje pod stałą opieką i kontynuuje leczenie.
Te przykłady pokazują, że profilaktyka to nie slogan. Czasem zaczyna się od rozmowy i jednego małego kroku.
To niezwykle poruszające, jednak profilaktyka często wiąże się z lękiem. Ludzie boją się, że „coś im znajdą”, albo uważają, że w pewnym wieku jest i tak już za późno na zmiany. Jak przełamać ten opór?
Siła tkwi w spokojnej, rzeczowej rozmowie — takiej, na którą w szpitalu często po prostu brakuje czasu. Nasi eksperci z cierpliwością tłumaczą, że wczesne wykrycie nieprawidłowości to klucz do skutecznego leczenia. Stawiamy na rzetelne wyjaśnianie wątpliwości i obalanie mitów. Rozumiemy, że strach przed diagnozą często powstrzymuje przed badaniami, dlatego pokazujemy profilaktykę w innym świetle, jako realną szansę na ochronę zdrowia, a nie tylko poszukiwanie chorób.
Mówiąc o profilaktyce często używają Państwo terminów: profilaktyka pierwotna i wtórna. Co one oznaczają w praktyce dla seniora?
Profilaktyka pierwotna to działania, które podejmujemy, zanim zachorujemy – czyli po prostu m.in. aktywny styl życia, zdrowa dieta, brak używek, odpowiednia ilość snu. Często powtarzamy, że nasz styl życia w wieku 20 czy 40 lat pracuje na to, jak będziemy się czuli jako 70-latkowie. Z kolei profilaktyka wtórna dotyczy osób już chorych, np. na cukrzycę czy choroby kardiologiczne. Tutaj celem jest zatrzymanie postępu choroby i zminimalizowanie jej skutków poprzez m.in. prawidłowe wdrażanie zaleceń lekarskich i dbanie o siebie, by stan zdrowia się nie pogarszał. Edukujemy głównie w zakresie chorób sercowo-naczyniowych, cukrzycy, chorób metabolicznych i onkologicznych, bo to one najczęściej dotykają seniorów.
W kontekście zdrowia osób starszych coraz częściej mówi się o samotności jako czynniku tak samo szkodliwym jak palenie papierosów. Czy zauważają to Państwo podczas spotkań?
Zdecydowanie tak. Temat relacji społecznych jako elementu dobrostanu pojawia się bardzo często. Dla osoby samotnej udział w bezpłatnym Klub Pacjenta to często powód, by w ogóle wyjść z domu. Dostrzegamy niezwykle pozytywną tendencję: uczestnicy naszych spotkań integrują się, organizując wspólne wyjścia na spacer, wycieczki rowerowe czy treningi nordic walking. To buduje relacje, które są kluczowe dla zdrowia psychicznego, jak i fizycznego.
Jak długo działa fundacja i ilu seniorom udało się Wam już pomóc?
Fundacja działa od trzech lat i w tym czasie zorganizowaliśmy już 237 spotkań Klubów Pacjenta. Naszą misją są spotkania z lokalnymi społecznościami, zwłaszcza w mniejszych miastach powiatowych, gdzie dostęp do opieki specjalistycznej jest utrudniony. Działamy obecnie w ponad 50 miastach w Polsce. Przez te trzy lata w naszych spotkaniach wzięło udział 23 tysiące uczestników, a my wykonaliśmy łącznie 55 tysięcy badań przesiewowych. Są to zarówno kameralne warsztaty, jak i duże spotkania w centrach kultury czy kinach. Organizujemy również plenerowe Kluby Pacjenta, dołączając do wydarzeń sportowych czy turystycznych, bo uważamy, że profilaktyka powinna nas „bombardować” swoją dostępnością tu i teraz.
Fundacja „Z sercem do Pacjenta” od ubiegłego roku posiada status organizacji pożytku publicznego. Dzięki środkom pozyskanym w ramach OPP będziemy mogli zorganizować jeszcze więcej Klubów Pacjentów, na których być może – tak jak w przytoczonych przykładach lekarze i inni specjaliści wychwycą chorobę na wczesnym etapie. Cieszymy się z każdego wcześnie zdiagnozowanego przypadku, który za jakiś czas mógłby już być groźny dla życia.
A skąd w ogóle wziął się pomysł na powołanie takiej fundacji?
Fundację powołała Grupa American Heart of Poland, do której należy Grupa Scanmed. Jako organizacja działająca blisko pacjenta wiemy, że fundamentem nowoczesnej medycyny jest edukacja w zakresie czynników ryzyka i zdrowego stylu życia. W systemie po prostu brakuje czasu na taką rozmowę, stąd pomysł na wyjście do lokalnych społeczności. Co ważne, nasze Kluby Pacjenta odbywają się pod patronatem Ministerstwa Zdrowia, NFZ, Rzecznika Praw Pacjenta i Głównego Inspektora Sanitarnego. Wspólnie z nimi pokazujemy bezpłatne narzędzia, jak portal diety.nfz.gov.pl czy program „Moje Zdrowie”, pomagając seniorom poruszać się w systemie.
Dlaczego starsze pokolenia często nie mają podstawowej wiedzy o profilaktyce? Co zrobić by kolejne pokolenia, które wejdą w wiek senioralny miały lepszą wiedzę w tym zakresie?
Profilaktyka przez lata nie była społecznym standardem. Dziś mówi się o niej coraz więcej, ale to stosunkowo nowe podejście. Mam nadzieję, że edukacja zdrowotna stanie się czymś oczywistym— zacznie się od dzieci w szkołach i będzie towarzyszyć nam przez całe życie. Bo dopiero wiedza i świadomość uruchamiają impuls do działania. Im wcześniej wykryta choroba, tym większa szansa na leczenie i dobre oraz dłuższe życie. To jest inwestycja nie tylko w jednostkę, ale w całe społeczeństwo.
Gdyby miała Pani wskazać taką „pigułkę wiedzy” dla kogoś po sześćdziesiątce, co można zrobić od zaraz i bez kosztów?
Eksperci na naszych spotkaniach często wymieniają następujące czynniki: zdrowe odżywianie, brak używek, aktywność fizyczna i regularne badania. Ostatnio przygotowaliśmy też specjalny, bezpłatny edukator „9 kroków do zdrowia”. To przystępna ścieżka z kodami QR do testów samodiagnozy, którą warto przejść, by zdobyć podstawową wiedzę. Jest dostępny do pobrania bezpłatnie na naszej stronie. POBIERZ
Dziękuję za rozmowę.
Rozmawiał Piotr Czubowicz
Katarzyna Kucia-Garncarczyk – prezes Fundacji „Z sercem do Pacjenta”, inicjatorka i koordynatorka ogólnopolskiego programu Kluby Pacjenta, którego celem jest edukacja zdrowotna, promocja profilaktyki chorób cywilizacyjnych oraz wzmacnianie świadomych postaw zdrowotnych wśród dorosłych i seniorów.
