Związek Powiatów Polskich (ZPP) zgłosił szereg uwag do projektu rządowego programu „Aktywni Seniorzy – ASY” na lata 2026–2030. Samorządowcy domagają się przede wszystkim klarownych zasad finansowania oraz jednoznacznych i przejrzystych kryteriów oceny wniosków, które wykluczałyby uznaniowość decyzji.

Stanowisko ZPP zostało przekazane w ramach prac nad projektem uchwały Rady Ministrów ustanawiającej program wieloletni na rzecz osób starszych. Dokument, przygotowany przez Kancelarię Prezesa Rady Ministrów i skierowany 4 grudnia 2025 r. do Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego, zdaniem samorządowców zawiera zapisy wymagające doprecyzowania, tak aby nie ograniczały dostępu do wsparcia i nie wykluczały części potencjalnych beneficjentów.

Uniwersytety Trzeciego Wieku – równość dostępu do finansowania

ZPP zwraca uwagę, że w Priorytecie II programu (strony 12 i 14) nie przesądzono jednoznacznie, czy dotacje mają być przeznaczone wyłącznie na tworzenie nowych Uniwersytetów Trzeciego Wieku, czy także na rozwój już działających UTW. Zdaniem Związku opis tego priorytetu jest zbyt ogólny i może prowadzić do rozbieżnych interpretacji.

Dodatkowo samorządowcy krytycznie oceniają zaproponowany model finansowania, który ogranicza możliwość uzyskania wsparcia wyłącznie do organizacji pozarządowych i podmiotów realizujących zadania pożytku publicznego. Jak podkreśla ZPP, w praktyce wyklucza to Uniwersytety Trzeciego Wieku funkcjonujące w strukturach samorządowych, przy uczelniach wyższych czy w instytucjach kultury. W mniejszych miejscowościach – zaznacza Związek – często brakuje organizacji pozarządowych zdolnych do prowadzenia UTW, podczas gdy samorządy realnie pełnią tę rolę.

Rada seniorów jako impuls, a nie bariera

W odniesieniu do Priorytetu III, punktu 3 (strona 15 programu), ZPP postuluje, aby możliwość ubiegania się o dofinansowanie miały również te samorządy, które w momencie składania wniosku nie posiadają rady seniorów. Warunkiem rozliczenia środków mogłoby być zobowiązanie do jej powołania w trakcie realizacji zadania. Samorządowcy wskazują, że doświadczenia z poprzednich programów pokazują potrzebę aktywnego promowania tworzenia rad seniorów, a nie traktowania ich jako bariery wejścia.

Przejrzyste reguły konkursowe

Związek Powiatów Polskich wnosi także, aby – zgodnie z uwagą dotyczącą Priorytetu III, punkt 10 – kryteria oceny formalnej i merytorycznej były każdorazowo określane w ogłoszeniu o konkursie lub w regulaminie. Zdaniem ZPP oferenci muszą znać zasady oceny już na etapie przygotowywania wniosków, a decyzje o odrzuceniu ofert nie powinny mieć charakteru uznaniowego.

Gdy brakuje NGO, rolę przejmuje samorząd

W uwadze do Priorytetu IV (strona 16 programu) ZPP wskazuje na konieczność dopuszczenia do ubiegania się o dotacje również jednostek samorządu terytorialnego oraz instytucji kultury. Argumentuje, że na obszarach zagrożonych depopulacją i w mniejszych gminach często nie funkcjonują organizacje pozarządowe zdolne do realizacji zadań, natomiast samorządy dysponują odpowiednim zapleczem organizacyjnym i infrastrukturalnym.

Partnerstwa bez wykluczeń i jasne zasady finansowania

Odnosząc się do Priorytetu V (strony 17, 18 i 20 programu), ZPP postuluje doprecyzowanie form realizacji zadań w partnerstwie. Związek zwraca uwagę, że ustawa o działalności pożytku publicznego definiuje partnerstwo jako współpracę administracji publicznej z trzecim sektorem w ramach programów operacyjnych, co powinno znaleźć odzwierciedlenie w zapisach programu.

ZPP wnosi również o usunięcie warunku, zgodnie z którym wsparcie ma być kierowane do seniorów nieaktywnych zawodowo. Alternatywnie proponuje wprowadzenie wymogu, aby tylko określony procent uczestników stanowiły osoby nieaktywne zawodowo. Jak argumentują samorządowcy, obecny zapis stoi w sprzeczności z działaniami na rzecz wydłużania aktywności zawodowej osób starszych i wyklucza tych seniorów, którzy – mimo osiągnięcia wieku emerytalnego – chcą lub muszą pozostać aktywni zawodowo w niepełnym wymiarze czasu pracy, m.in. ze względów ekonomicznych lub organizacyjnych.

Niejasności wokół modułów i uprawnionych wnioskodawców

Związek Powiatów Polskich zgłasza również wątpliwości dotyczące możliwości jednoczesnego składania wniosków w ramach modułu 1 (utworzenie lub wyposażenie ośrodka) i modułu 2 (utrzymanie ośrodka). Nieprecyzyjne zapisy – zdaniem ZPP – mogą zniechęcać samorządy do aplikowania o środki.

Kolejna uwaga dotyczy kręgu uprawnionych do składania wniosków. W jednym z punktów wskazano, że moduł 2 dotyczy zapewnienia funkcjonowania ośrodków utworzonych w module 1, jednak w kolejnym zapisano, że wsparcie przysługuje wyłącznie podmiotom realizującym zadania w poprzednich edycjach programu. ZPP podkreśla, że w tym kontekście nie wymieniono realizatorów programu planowanego na lata 2026–2030. Samorządowcy zwracają także uwagę, że zgodnie z projektem o środki na utrzymanie ośrodków nie będą mogły się ubiegać jednostki, które uruchomiły je bez udziału środków rządowych.

W uwadze do punktu 15 Priorytetu V ZPP ponownie wskazuje na konieczność jednoznacznego zapisu, że kryteria oceny formalnej i merytorycznej będą publikowane w ogłoszeniu lub regulaminie konkursu. Jak podkreśla Związek, wnioskodawcy powinni znać zasady oceny, a decyzje o odrzuceniu ofert nie mogą być podejmowane w sposób uznaniowy.