Jak zwiększyć wpływ rad seniorów na decyzje samorządów, skuteczniej reprezentować potrzeby mieszkańców i przekładać postulaty na konkretne działania? O tym rozmawialiśmy podczas konferencji w Siedlcach, organizowanej przez Siedlecki Urząd Miasta, Siedlecką Radę Seniorów oraz Fundację Zaczyn. Wśród poruszanych tematów znalazły się także strategie polityki senioralnej, przeciwdziałanie samotności i wykluczeniu oraz współpraca międzypokoleniowa.
Przemysław Wiśniewski: rady seniorów powinny mieć realny wpływ na decyzje samorządów
Podczas wystąpienia eksperckiego w Siedlcach Przemysław Wiśniewski, dyrektor Fundacji Zaczyn i redaktor naczelny „Polityki Senioralnej”, mówił o tym, jak zwiększyć skuteczność rad seniorów i wzmocnić ich wpływ na lokalne decyzje. Zwracał uwagę, że samo powołanie rady, organizowanie posiedzeń i przyjmowanie kolejnych stanowisk nie wystarczą. Kluczowe jest to, czy działalność rady przekłada się na konkretne zmiany w życiu mieszkańców.
Przemysław Wiśniewski osadził temat w szerszym kontekście aktywności obywatelskiej w Polsce. Zwracał uwagę na ograniczone zaangażowanie społeczne oraz trudności, z jakimi mierzą się organizacje pozarządowe, w tym organizacje działające na rzecz osób starszych. Wskazywał również na problem wypalenia społeczników, trudności z przekazywaniem odpowiedzialności kolejnym osobom i utrzymaniem długofalowego zaangażowania. Te same wyzwania mogą dotyczyć rad seniorów: jeśli ich członkowie przez lata uczestniczą w spotkaniach, ale nie widzą rezultatów swojej pracy, stopniowo tracą motywację.
Omawiając rolę rad seniorów, Przemysław Wiśniewski przypomniał o ich funkcjach doradczej, interwencyjnej i inicjatywnej. Zwracał uwagę, że w praktyce łatwo ograniczyć działalność rady do opiniowania pomysłów przygotowanych przez samorząd. Tymczasem równie ważne jest samodzielne identyfikowanie problemów, formułowanie postulatów i proponowanie rozwiązań.
Funkcja interwencyjna oznacza reagowanie na konkretne problemy, które wymagają działania ze strony władz lub instytucji. Funkcja inicjatywna pozwala natomiast radzie wychodzić z własnymi propozycjami i formalnie przedstawiać je właściwym podmiotom. Jak podkreślał dyrektor Fundacji Zaczyn, rada powinna umieć nie tylko wskazać, co nie działa, lecz także wyjaśnić, na czym polega problem, kogo dotyczy i jakie rozwiązanie mogłoby przynieść poprawę.
Ważnym wątkiem wystąpienia była współpraca z samorządem. Zdaniem Przemysława Wiśniewskiego skuteczny dialog wymaga przygotowania, regularnej komunikacji i jasno określonych celów. Spotkania z władzami oraz urzędnikami powinny dotyczyć konkretnych spraw, a przedstawiane postulaty muszą być odpowiednio uzasadnione.
Zachęcał także do korzystania z konsultacji społecznych i udziału w pracach komisji. To formalne możliwości przedstawiania opinii i wpływania na lokalne decyzje, z których rady seniorów powinny aktywnie korzystać.
Wiśniewski zwracał uwagę na znaczenie planowania pracy rady. Działalność ograniczona do kolejnych posiedzeń i doraźnych stanowisk utrudnia osiąganie trwałych rezultatów. Potrzebne są jasno określone priorytety, podział zadań i konsekwentne monitorowanie postępów.
Szczególne znaczenie przypisywał lokalnym strategiom i planom dotyczącym starzenia się społeczeństwa. Dokumenty te mogą wskazywać najważniejsze potrzeby mieszkańców, określać zadania oraz podmioty odpowiedzialne za ich realizację, a także umożliwiać kontrolowanie postępów. Rady seniorów mogą inicjować przygotowanie takich dokumentów tam, gdzie ich brakuje, a następnie uczestniczyć w ich realizacji i ocenie.
Karol Winiarek: Rady seniorów powinny działać aktywnie. Konkretne pomysły zamiast czekania na urząd
Karol Winiarek, konsultant biznesowy i współpracownik Fundacji Zaczyn, podczas konferencji poświęconej działalności rad seniorów przekonywał, że ich skuteczność zależy nie tylko od doświadczenia i wiedzy członków, lecz także od sposobu komunikacji z samorządem. W swoim wystąpieniu przedstawił praktyczne rozwiązania, które mogą pomóc radom skuteczniej wpływać na lokalne decyzje: od regularnych spotkań z władzami, przez obecność na posiedzeniach komisji, po precyzyjne formułowanie wniosków.
Karol Winiarek porównał radę seniorów do firmy remontowej, której pracownicy dysponują łącznie setkami lat doświadczenia. Zespół zna lokalne problemy, historię inwestycji i potrzeby mieszkańców. Wie, gdzie od lat brakuje kanalizacji, na których ulicach są dziury i dlaczego niektóre sprawy wciąż nie zostały rozwiązane. Mimo tych kompetencji firma nie potrafi skutecznie pozyskiwać zleceń. Nie dociera do klientów z własną ofertą, czeka na zainteresowanie z ich strony, a przedstawiane propozycje są zbyt ogólne, by można było na ich podstawie podjąć konkretną decyzję. Jak zaznaczył, członkowie rad często mają 30, 40 czy 50 lat doświadczenia, znajomość lokalnej społeczności i wiedzę o jej potrzebach. Problemem nie musi być więc brak kompetencji, ale sposób ich wykorzystania oraz komunikowania postulatów.
Jednym z głównych tematów wystąpienia była inicjatywność. Winiarek zwracał uwagę, że rada seniorów nie powinna ograniczać się do oczekiwania, aż urząd sam zapyta ją o potrzeby starszych mieszkańców. Powinna wychodzić z propozycjami i przedstawiać je w sposób, który ułatwia samorządowi podjęcie decyzji. W ocenie prelegenta ogólne apele o poprawę sytuacji osób starszych pozostawiają urzędnikom zbyt dużą przestrzeń do interpretacji. Znacznie skuteczniejsze mogą być wnioski zawierające konkretne rozwiązanie, uzasadnienie potrzeby jego wdrożenia i wskazanie oczekiwanego rezultatu.
Dobre praktyki trzeba dostosowywać do lokalnych warunków
Konferencję zakończył panel dyskusyjny „Jak kształtować efektywnie politykę senioralną?”, który poprowadził Przemysław Wiśniewski. W dyskusji udział wzięli: Karol Winiarek, Barbara Boryczka – prezes Stowarzyszenia Mali Bracia Ubogich, Ewa Komorowska – sekretarz Rady Seniorów w gminie Mordy, Anna Wilczyńska – przedstawicielka Rady Seniorów Wołomina, oraz Tadeusz Lempkowski – przewodniczący Mazowieckiej Rady Seniorów.
Jednym z głównych tematów była wymiana doświadczeń między radami seniorów i dostosowywanie sprawdzonych rozwiązań do lokalnych potrzeb. Uczestnicy podkreślali, że pomysły skuteczne w dużym mieście nie zawsze sprawdzą się w małej gminie. Rozmawiali również o potrzebie opracowywania lokalnych strategii senioralnych, zwiększania finansowania działań na rzecz osób starszych oraz wzmacniania wpływu rad na decyzje samorządów.
Ważną część dyskusji poświęcono przeciwdziałaniu samotności i wykluczeniu społecznemu. Rozmawiano także o edukacji na temat starzenia się, przełamywaniu stereotypów dotyczących wieku oraz rozwijaniu współpracy międzypokoleniowej, m.in. poprzez wspólne inicjatywy rad seniorów i rad młodzieżowych.
Uczestnicy zwracali uwagę, że skuteczna polityka senioralna wymaga współpracy samorządów, organizacji społecznych i samych mieszkańców. Podkreślali również konieczność docierania do osób, które pozostają poza zorganizowanymi formami aktywności, a także konsekwentnego realizowania działań wykraczających poza jedną kadencję władz. Wspólnym wnioskiem było to, że dobre rozwiązania zaczynają się od rozpoznania lokalnych potrzeb, budowania partnerstw i przekładania deklaracji na konkretne działania.
Konferencję wzbogaciły również występy artystyczne lokalnych grup. Publiczność mogła podziwiać prace malarskie uczestników warsztatów działających przy Siedleckim Uniwersytecie Trzeciego Wieku oraz wysłuchać występu zespołu wokalnego ART STYL, tworzonego przez słuchaczki UTW, a także młodych artystów ze Studia Piosenki SINGERS.
Zadanie współfinansowane ze środków otrzymanych od Wojewody Mazowieckiego w ramach programu wieloletniego na rzecz Osób Starszych „AKTYWNI SENIORZY – ASY” na lata 2026-2030 Priorytet III Partycypacja społeczna osób starszych edycja 2026
Piotr Czubowicz
Redaktor Magazynu „Polityka Senioralna”
